नागपूर येथे माहिती व जनसंपर्क विभागातर्फे आयोजित ‘संवाद’ या विशेष उपक्रमात पब्लिक रिलेशन सोसायटी ऑफ इंडियाचे राष्ट्रीय उपाध्यक्ष एस. पी. सिंग यांनी तंत्रज्ञानाच्या युगात निर्माण होणाऱ्या आव्हानांवर मोकळेपणाने प्रकाश टाकला. आजच्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि सोशल मीडियाच्या युगात माहितीची विश्वासार्हता टिकवून ठेवण्यासाठी ‘फॅक्ट चेक’ (Fact Check) अत्यंत आवश्यक बनले असल्याचे त्यांनी ठामपणे सांगितले.
तंत्रज्ञानाची प्रगती आणि निर्माण होणारी आव्हाने
नागपूरच्या विभागीय आयुक्त कार्यालयातील सभागृहात पार पडलेल्या या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी माहिती व जनसंपर्क संचालक डॉ. गणेश मुळे उपस्थित होते. भाषणादरम्यान एस. पी. सिंग यांनी स्पष्ट केले की, आज तंत्रज्ञानात अत्यंत वेगाने बदल होत आहेत. एका बाजूला आपण डिजिटल क्रांतीकडे वाटचाल करत असताना, दुसरीकडे याच तंत्रज्ञानाचा गैरफायदा घेऊन नागरिकांची फसवणूक करणे, समाजात वाद निर्माण करणे आणि अफवा पसरवणे असे प्रकार वाढले आहेत.
आजच्या काळात जिथे AI तंत्रज्ञानाद्वारे रोजगाराची नवी क्रांती घडवून आणली जात आहे, तिथेच या आधुनिक तंत्रज्ञानाची एक काळी बाजूही समोर येत आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञान हे एका दुधारी तलवारीसारखे असून त्याचा वापर अत्यंत काळजीपूर्वक आणि सावधगिरीने करणे गरजेचे आहे.
एआय (AI) मध्ये मानवी भावनांची उणीव
नागपूर येथील कार्यक्रमात बोलताना सिंग म्हणाले की, “कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) कितीही प्रगत आणि अत्याधुनिक झाली, तरी त्यात मानवी संवेदना आणि भावनांचा अभाव असतो. त्यामुळे सोशल मीडियावर समोर येणारी प्रत्येक माहिती डोळे झाकून स्वीकारण्याऐवजी तिची सत्यता पडताळून पाहणे काळाची गरज आहे.”
अनेकदा दंगली किंवा तणावाची परिस्थिती निर्माण झाल्यावर इंटरनेट सेवा तात्पुरती बंद करावी लागते, कारण अफवांना उधाण येऊन परिस्थिती अधिक बिघडू नये. डिजिटल विश्वातून मिळणाऱ्या माहितीवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी फॅक्ट चेक करणे अत्यंत आवश्यक आहे, अन्यथा नागरिकांचे मोठे नुकसान होऊ शकते.
फॅक्ट चेकची गरज आणि समारोप
कार्यक्रमाच्या अध्यक्षीय भाषणात माहिती व जनसंपर्क संचालक डॉ. गणेश मुळे यांनीही आधुनिक माहिती प्रसाराच्या काळात ‘फॅक्ट चेकिंग’च्या भूमिकेवर भर दिला. सचोटी आणि अचूक माहितीच जनतेपर्यंत पोहोचणे लोकशाहीच्या दृष्टीने हितकारक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. जसे शासनाच्या विविध धोरणांची व उपक्रमांची (उदा. महाराष्ट्र महिला शेतकरी सक्षमीकरण अधिनियम) माहिती अधिकृत स्त्रोतांद्वारेच पडताळून पाहणे योग्य ठरते, तसेच इतर बातम्यांचीही शहानिशा होणे आवश्यक आहे.
या कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला माध्यम समन्वयक अनिल गडेकर यांनी पाहुण्यांचा परिचय करून दिला. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन सहायक माहिती संचालक पल्लवी धारव यांनी केले, तर आभारप्रदर्शन जिल्हा माहिती अधिकारी विनोद रापतवार यांनी मानले.