मुंबई उपनगर जिल्हाधिकारी कार्यालय आणि जिल्हा कौशल्य विकास, रोजगार व उद्योजकता मार्गदर्शन केंद्र यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात आलेल्या ‘सक्षम कौशल्य जनगणना’ या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाच्या विशेष कॉफी टेबल बुकचे नुकतेच भव्य प्रकाशन करण्यात आले. उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार तसेच मुंबई उपनगरचे पालकमंत्री ॲड. आशिष शेलार, सहपालकमंत्री मंगलप्रभात लोढा यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा सोहळा पार पडला.
हा उपक्रम केवळ मुंबई उपनगरासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण देशासाठी अत्यंत दिशादर्शक ठरत आहे. देशातील हा पहिलाच AI-सक्षम हायपरलोकल कौशल्य जनगणना उपक्रम असून यामुळे रोजगार, स्वयंरोजगार आणि कौशल्य विकासाच्या क्षेत्राला मोठी गती मिळाली आहे.
कौशल्य जनगणनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि मोठी आकडेवारी
स्थानिक स्तरावर रोजगाराच्या संधींची अचूक माहिती मिळवण्यासाठी आणि तरुण-तरुणींना योग्य प्रशिक्षण देण्यासाठी हे सर्वेक्षण अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरले आहे. या उपक्रमांतर्गत गोळा करण्यात आलेली मुख्य आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:
- कुटुंब सर्वेक्षण: सुमारे ५९,८२४ कुटुंबांचे प्रत्यक्ष सर्वेक्षण करण्यात आले.
- उमेदवारांची नोंदणी: ४४,९८२ उमेदवारांची सविस्तर नोंद करण्यात आली.
- नियोक्ते व संस्थांचा सहभाग: १,०१८ उद्योग/नियोक्ते आणि ५२ कौशल्य प्रशिक्षण संस्था या मोहिमेत सहभागी झाल्या.
या सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून बेरोजगार युवक, गृहिणी, दिव्यांग व्यक्ती आणि स्वयंरोजगारात रस असलेल्या नागरिकांचा अचूक डेटा तयार करण्यात आला आहे. अशाच प्रकारे राज्यातील विविध जिल्ह्यांत महिला सक्षमीकरण आणि रोजगारासाठी विविध उपक्रम राबवले जात आहेत; अधिक माहितीसाठी सांगलीत महिला गृहउद्योगांना भरघोस बळ! स्वयंरोजगार केंद्रांचे उद्घाटन ही बातमी नक्की वाचा.
९८% नागरिकांकडे औपचारिक प्रमाणपत्र नाही: मोठी दरी भरून काढण्याचा प्रयत्न
या जनगणनेतून एक महत्त्वाची बाब समोर आली आहे, ती म्हणजे सर्वेक्षण केलेल्या जवळपास ९८ टक्के नागरिकांकडे कोणतेही औपचारिक कौशल्य प्रमाणपत्र नाही. ही कौशल्याची तफावत भरून काढण्यासाठी ‘सक्षम’ उपक्रमाद्वारे खालील ठोस पावले उचलली जात आहेत:
- करिअर मार्गदर्शन: ३२ हजार ५०० हून अधिक उमेदवारांना व्यक्तिगत पातळीवर करिअर कौन्सेलिंग दिले जात आहे.
- कौशल्य प्रशिक्षण: बाजारपेठेच्या मागणीनुसार २२ हजारांपेक्षा जास्त उमेदवारांना आधुनिक प्रशिक्षणाशी जोडले जात आहे.
- प्रत्यक्ष रोजगार: ५,८०० हून अधिक तरुणांना थेट नोकरीच्या संधींशी जोडले गेले असून, १,६९० उमेदवारांच्या मुलाखती व भरती प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
उद्योजकता आणि स्वयंरोजगाराला बळ
केवळ नोकरी शोधणे नाही, तर नोकरी देणारे उद्योजक तयार करणे हा देखील या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. यासाठी ४,००० हून अधिक भावी उद्योजकांना व्यावसायिक सल्ला आणि प्रशिक्षण दिले जात आहे. तसेच, ६ हजारांहून अधिक गृहिणी व वंचित घटकांना उपजीविकेच्या मुख्य प्रवाहात आणले जात आहे.
मुंबई आणि आसपासच्या शहरांमध्ये झोपडपट्टी भागातील व वंचित घटकांच्या आर्थिक विकासासाठी राज्य शासन कटिबद्ध आहे. याबाबतची सविस्तर माहिती जाणून घेण्यासाठी पुणे आणि मुंबईतील झोपडपट्टी पुनर्वसन योजनांना मिळणार गती हा लेख वाचा.
‘सक्षम’ उपक्रमाचे पुढील नियोजन आणि ध्येय
मुंबई उपनगरचे वार्षिक रोजगार ध्येय साधारणपणे ८०० ते १,००० उमेदवारांचे असते. परंतु, ‘सक्षम’ उपक्रमाच्या केवळ एका पायलट वॉर्ड प्रकल्पानेच सुमारे २२ हजार उमेदवारांसाठी उपजीविकेचा मार्ग सुकर केला आहे.
आगामी काळात या उपक्रमांतर्गत खालील महत्त्वाचे उपक्रम राबवले जाणार आहेत:
- वॉर्डनिहाय साप्ताहिकी रोजगार मेळावे आयोजित करणे.
- उद्योग क्षेत्राच्या गरजेनुसार अल्पकालीन व दीर्घकालीन प्रशिक्षण देणे.
- स्वयंरोजगारासाठी PMEGP आणि MUDRA सारख्या सरकारी कर्ज योजनांशी तरुणांना जोडणे.
- उद्योजकता इनक्युबेशन सेंटर्स आणि मेंटर ग्रुप्सच्या माध्यमातून नव्या व्यवसायांना मार्गदर्शन करणे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) च्या माध्यमातून सातत्याने डेटा अपडेट ठेवून प्रत्येक पात्र उमेदवाराला रोजगाराची संधी मिळवून देणे हे या उपक्रमाचे अंतिम ध्येय आहे.