भारताच्या आगामी जनगणना २०२७ ची तयारी आता वेगाने सुरू झाली आहे. ही जनगणना केवळ लोकसंख्येची मोजणी नसून देशाच्या सामाजिक आणि आर्थिक विकासाचा पाया ठरणार आहे. याच पार्श्वभूमीवर माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या वतीने ‘दिलखुलास’ आणि ‘जय महाराष्ट्र’ या कार्यक्रमांमध्ये जनगणना संचालनालयाचे सहसंचालक संतोष नरसिंह पायस यांची विशेष मुलाखत आयोजित करण्यात आली आहे.
जनगणना २०२७: डिजिटल क्रांतीचा वापर
यावेळची जनगणना प्रक्रिया ही पूर्णपणे तंत्रज्ञानावर आधारित असेल. यामध्ये प्रथमच ‘स्व-गणना’ (Self Enumeration) या सुविधेचा वापर करण्यात येणार आहे. नागरिकांना घरबसल्या अधिकृत पोर्टलवर नोंदणी करून आपली माहिती भरता येणार आहे. ज्याप्रमाणे महाराष्ट्राच्या विकासाला ‘हाय-स्पीड’ गती देण्यासाठी नवनवीन प्रकल्प राबवले जात आहेत, त्याच धर्तीवर जनगणनेची ही प्रक्रिया देखील जलद आणि पारदर्शक असणार आहे.
मुलाखतीचे प्रक्षेपण कधी आणि कुठे?
संतोष नरसिंह पायस यांची ही महत्त्वपूर्ण मुलाखत खालीलप्रमाणे प्रसारित होणार आहे:
- ‘दिलखुलास’ कार्यक्रम: ५ ते ९ मे २०२६ या कालावधीत दररोज सकाळी ७.२५ ते ७.४० या वेळेत आकाशवाणीच्या सर्व केंद्रांवर आणि ‘न्यूज ऑन AIR’ ॲपवर.
- ‘जय महाराष्ट्र’ कार्यक्रम: मंगळवार, १२ मे २०२६ रोजी रात्री ८.०० वाजता दूरदर्शनच्या सह्याद्री वाहिनीवर.
या मुलाखतीचे संचलन निवेदक राजेंद्र हुंजे यांनी केले असून, यात जनगणनेचे राष्ट्रीय महत्त्व आणि डिजिटल प्रक्रियेचे सूक्ष्म नियोजन यावर मार्गदर्शन करण्यात आले आहे.
नागरिकांचा सहभाग का महत्त्वाचा?
“आमची जनगणना, आमचा विकास” या संकल्पनेवर आधारित ही प्रक्रिया यशस्वी करण्यासाठी नागरिकांचा सक्रिय सहभाग गरजेचा आहे. पोर्टलवर लॉग-इन करणे, OTP पडताळणी, भाषेची निवड आणि SE ID चे महत्त्व याविषयी पायस यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे. शासन प्रशासकीय कार्यात जसे डिजिटल तंत्रज्ञानाचा समावेश करत आहे, त्याबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी तुम्ही ‘आपलं मंत्रालय’ अंकाचे प्रकाशन हा लेखही वाचू शकता.
१ मे २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या या प्रक्रियेत घरगणना आणि लोकसंख्या गणना असे दोन प्रमुख टप्पे असतील. अचूक माहिती दिल्यास भविष्यात शासनाला विविध कल्याणकारी योजना आखणे आणि संसाधनांचे नियोजन करणे सुलभ होईल, असे आवाहन सहसंचालकांनी केले आहे.