नव्या युगातील तंत्रज्ञान आता केवळ खासगी क्षेत्रापुरते मर्यादित न राहता, शासकीय कामकाजातही क्रांती घडवून आणण्यासाठी सज्ज झाले आहे. मुंबईतील मंत्रालयात सामान्य प्रशासन विभागाच्या वतीने ‘टेक-वारी 2.0’ अंतर्गत ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स: हँड ऑन विथ जनरेटिव एआय’ या विषयावर एका विशेष तांत्रिक सत्राचे आयोजन करण्यात आले होते. या सत्रात शासकीय सेवांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) प्रभावी वापर कसा करता येईल, यावर सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले.
प्रशासकीय कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी एआय ठरणार गेमचेंजर
या सत्राचे मुख्य वक्ते फ्रंटियर टेक्नॉलॉजी, नॅसकॉम (NASSCOM) चे संचालक एम. चोक्कालिंगम यांनी उपस्थित अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना संबोधित केले. त्यांनी तामिळनाडू ई-गव्हर्नन्स एजन्सीमधील आपल्या अनुभवांच्या आधारे माहिती दिली की, चॅट जीपीटी (ChatGPT) आणि जेमिनी (Gemini) यांसारख्या एआय प्लॅटफॉर्ममुळे शासकीय पत्रव्यवहार, अहवाल तयार करणे आणि डेटा विश्लेषणाचे काम किती सुलभ आणि जलद होऊ शकते. प्रशासकीय कामात अशा तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने सेवा वितरणात मोठी सुधारणा होऊ शकते.
तंत्रज्ञानातील अशा बदलांमुळे तरुणांना नव्या संधी उपलब्ध होत आहेत. विशेषतः महाराष्ट्र स्टार्टअप इकोसिस्टम मध्ये नवनवीन प्रयोग होत असून, प्रशासनातील एआयचा वापर या क्षेत्राला अधिक बळकटी देणारा ठरेल.
प्रमुख संकल्पना आणि व्यावहारिक उदाहरणे
या कार्यशाळेत केवळ तात्विक चर्चा न होता, प्रत्यक्ष कामात एआयचा वापर कसा करावा याची प्रात्यक्षिके दाखवण्यात आली. यामध्ये खालील महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर भर देण्यात आला:
- डेटा विश्लेषण: मोठ्या प्रमाणावरील डेटाचा वापर करून अचूक निर्णय घेणे.
- चॅटबॉट सेवा: शासकीय योजनांची माहिती नागरिकांना सहज उपलब्ध करून देण्यासाठी एआय आधारित चॅटबॉट्सचा वापर.
- आरोग्य क्षेत्र: आरोग्य सेवेतील निदान आणि उपचारांसाठी एआय तंत्रज्ञानाचा उपयोग.
- रिपोर्टिंग सिस्टीम: स्वयंचलित पद्धतीने अहवाल तयार करण्याची यंत्रणा.
प्रशासकीय कामात वेग आणण्यासाठी सरकार विविध योजना राबवत असते. सुशिक्षित बेरोजगारांनी स्वतःचे उद्योग सुरू करण्यासाठी बीजभांडवल आणि जिल्हा उद्योग केंद्र कर्ज योजना यांसारख्या योजनांचा लाभ घ्यावा, असे आवाहनही वेळोवेळी केले जाते. अशा योजनांची अंमलबजावणी एआयच्या मदतीने अधिक पारदर्शक करता येऊ शकते.
एआय: मानवाचा पर्याय नाही तर सक्षम साधन
सत्राच्या समारोपात एम. चोक्कालिंगम यांनी एक महत्त्वाचा संदेश दिला. ते म्हणाले की, एआय हे मानवाचा पर्याय नसून मानवी कार्यक्षमता आणि निर्णयप्रक्रिया अधिक सक्षम करणारे एक प्रभावी साधन आहे. बदलत्या काळानुसार भविष्योन्मुख प्रशासनासाठी एआय तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करणे ही आता काळाची गरज बनली आहे. या सत्राला विविध विभागांतील अधिकारी व कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते आणि त्यांनी प्रशासनातील या डिजिटल बदलाबाबत प्रचंड उत्सुकता दर्शवली.
तुम्ही देखील या डिजिटल क्रांतीचा भाग होऊ इच्छित असाल, तर ‘टेक-वारी 2.0’ मध्ये व्हर्च्युअल पद्धतीने सहभागी होण्यासाठी अधिकृत क्यूआर कोड स्कॅन करू शकता.