मुंबई: महाराष्ट्रातील आरोग्य सेवा अधिक लोकाभिमुख, दर्जेदार आणि वेगवान करण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभागाने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. राज्यातील नागरिकांना स्थानिक पातळीवरच उत्तम आरोग्य सेवा मिळाव्यात आणि शासकीय यंत्रणेमध्ये योग्य समन्वय राहावा यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या ‘एकात्मिक आरोग्यवर्धिनी समिती’च्या बैठका आता संपूर्ण राज्यभरात सुरू झाल्या आहेत.
सार्वजनिक आरोग्य मंत्री प्रकाश आबिटकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा अभिनव उपक्रम राबविला जात आहे. या उपक्रमामुळे स्थानिक लोकप्रतिनिधी, शासकीय प्रशासन, आरोग्य यंत्रणा आणि थेट नागरिक यांच्यातील दरी कमी होऊन संवाद अधिक बळकट होत आहे.
बैठकांचे सविस्तर नियोजन आणि प्रगती
मिळालेल्या माहितीनुसार, जून २०२६ पर्यंत राज्यातील २५ जिल्ह्यांमधील विधानसभा स्तरावरील समित्यांपैकी ४ समित्यांच्या बैठका यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्या आहेत, तर उर्वरित २१ मतदारसंघांमध्ये या बैठकांचे नियोजन अंतिम टप्प्यात आहे.
- पूर्ण झालेल्या बैठका: धुळे जिल्ह्यातील साक्री व शिरपूर, आणि अकोला जिल्ह्यातील मूर्तिजापूर येथे अत्यंत यशस्वीपणे या बैठका पार पडल्या आहेत. कोल्हापूर जिल्ह्यातील चंदगड येथेही बैठक आयोजित करण्यात आली होती.
- नियोजित बैठका: पेण, विक्रमगड, नांदगाव, मालेगाव (आऊटर), बागलाण, कळवण, दिंडोरी, राधानगरी, कागल, शाहुवाडी, इचलकरंजी, दापोली, बसमत, अकोट, बाळापूर आणि आरमोरी या मतदारसंघांमध्ये आगामी बैठकांच्या तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
ज्या जिल्ह्यांमध्ये सध्या स्थानिक स्वराज्य संस्था किंवा इतर कारणांमुळे आदर्श आचारसंहिता लागू आहे, तेथील बैठका आचारसंहिता शिथिल झाल्यानंतर तात्काळ आयोजित केल्या जातील.
नियमित आढावा आणि समन्वय यंत्रणा
सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडून या मोहिमेचा सातत्याने पाठपुरावा केला जात आहे. राज्यातील सर्व पालकमंत्री आणि विधानसभा सदस्यांना या समित्यांच्या स्थापनेबाबतचे प्रस्ताव पाठविण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे. राज्य स्तरावर गुगल शीट, थेट दूरध्वनी संपर्क आणि जिल्हास्तरीय समन्वय अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून प्रत्येक बैठकीचा नियमित आढावा घेतला जात आहे.
ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात आरोग्य व इतर आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्यासाठी मुंबईत पावसाळ्यात आपत्कालीन परिस्थिती टाळण्यासाठी सर्वसमावेशक आराखडा तयार केला जातो, त्याच धर्तीवर ग्रामीण आणि शहरी भागातील आरोग्य यंत्रणा सक्षम करण्यासाठी या आरोग्यवर्धिनी समित्या काम करत आहेत.
एकात्मिक आरोग्यवर्धिनी समितीची प्रमुख उद्दिष्टे
या समित्या केवळ कागदावर न राहता प्रत्यक्ष जमिनीवर काम करणार आहेत. यांची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
- सरकारी आरोग्य संस्थांमधील वैद्यकीय सेवांचा दर्जा आणि गुणवत्ता सुधारणे.
- विविध राष्ट्रीय आरोग्य कार्यक्रमांची स्थानिक पातळीवर प्रभावी अंमलबजावणी करणे.
- आरोग्य विभाग आणि इतर शासकीय विभागांमध्ये उत्तम समन्वय स्थापित करणे.
- स्थानिक स्तरावरील आरोग्यविषयक समस्या, औषध टंचाई आणि पायाभूत सुविधांचे प्रश्न त्वरित सोडविणे.
- आरोग्य क्षेत्रात थेट लोकसहभाग वाढवणे जेणेकरून आरोग्य योजना लोकांपर्यंत पोहोचतील.
आरोग्य आणि निरोगी जीवनशैलीचा विचार करता, औषधोपचारांइतकेच शारीरिक व मानसिक आरोग्य सुदृढ ठेवणे गरजेचे आहे. नुकतेच मुंबईतही २६ देशांच्या राजदूतांनी अनुभवलेली योगसाधना हे सिद्ध करते की, निरोगी आरोग्यासाठी योग आणि प्रतिबंधात्मक काळजी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
समित्यांची चतुरस्तरीय (४ स्तर) रचना
राज्यातील आरोग्य व्यवस्थापनात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व आणण्यासाठी या समितीची रचना चार वेगवेगळ्या स्तरांवर करण्यात आली आहे:
- ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ स्तर
- महानगरपालिका क्षेत्रातील विधानसभा मतदारसंघ स्तर
- जिल्हास्तरीय एकात्मिक आरोग्यवर्धिनी समिती
- राज्यस्तरीय समन्वय समिती
या बहुस्तरीय रचनेमुळे स्थानिक पातळीवरील छोट्या समस्यांपासून ते राज्य स्तरावरील मोठ्या धोरणात्मक निर्णयांपर्यंत सर्व बाबींवर जलद गतीने काम करणे शक्य होणार आहे.
‘निरोगी महाराष्ट्र, सक्षम महाराष्ट्र’ ध्येय
आरोग्य सेवा केवळ आजारावरील उपचारापुरती मर्यादित न ठेवता, ती प्रतिबंधात्मक आणि सर्वसमावेशक बनवण्याचा राज्य सरकारचा मानस आहे. स्थानिक लोकांच्या गरजा, अपेक्षा आणि अडचणी समजून घेऊन त्यावर तात्काळ उपाययोजना करण्यासाठी ‘एकात्मिक आरोग्यवर्धिनी समिती’ हे एक उत्तम व्यासपीठ ठरत आहे. या उपक्रमामुळे राज्यातील आरोग्य क्षेत्रात एक मोठी सकारात्मक क्रांती घडून येईल, यात शंका नाही.