बारीपाड्यात रानभाज्या व मिलेट महोत्सवाचा गजर! स्थानिक उत्पादनांच्या मूल्यवर्धनासाठी ५ कोटींचा प्रकल्प – पालकमंत्री जयकुमार रावल

धुळे: रानभाज्या म्हणजे केवळ जंगलातून मिळणारा निसर्गदत्त आहार नसून आदिवासी समाजाने पिढ्यानपिढ्या जपलेला पारंपरिक ज्ञानाचा, निसर्गाशी असलेल्या अतूट नात्याचा आणि आरोग्यदायी जीवनपद्धतीचा अनमोल ठेवा आहे. हा समृद्ध वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्यासोबतच ‘जल, जंगल आणि जमीन’ यांचे संवर्धन करणे ही काळाची खरी गरज आहे, असे प्रतिपादन राज्याचे आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक वुईके यांनी केले.

साक्री तालुक्यातील प्रसिद्ध बारीपाडा येथे आयोजित ‘वनभाजी स्पर्धा व मिलेट महोत्सव’ उत्साहात पार पडला. या महोत्सवात हजारो आदिवासी बांधवांसह महिला बचत गटांनी मोठ्या संख्येने सहभाग नोंदवून विविध रानभाज्या, भरडधान्ये आणि देशी भाताच्या वाणांचे अप्रतिम प्रदर्शन घडवले.

स्थानिक उत्पादनांना बाजारपेठ देण्यासाठी ५ कोटींचा प्रकल्प: जयकुमार रावल

कार्यक्रमाला उपस्थित असलेले पणन व राजशिष्टाचार मंत्री तथा धुळे जिल्ह्याचे पालकमंत्री जयकुमार रावल यांनी बारीपाड्याच्या उपक्रमाचे तोंडभरून कौतुक केले. उल्लेखनीय आहे की, काही दिवसांपूर्वीच धुळे जिल्ह्यात दुष्काळाची झळ बसलेल्या भागांची पाहणी करून त्यांनी शेतकऱ्यांना शासकीय मदतीचे आश्वासन दिले होते. आता आदिवासी भागातील अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी त्यांनी मोठी घोषणा केली आहे.

पालकमंत्री जयकुमार रावल म्हणाले, “बारीपाड्याने लोकसहभागातून ग्रामविकासाचा एक नवा आदर्श देशासमोर ठेवला आहे. ज्वारी, बाजरी, नाचणी, कोद्रा यांसारख्या भरडधान्यांना आणि रानभाज्यांना योग्य मूल्यवर्धन, ब्रँडिंग व पॅकेजिंगची जोड मिळाली पाहिजे. यासाठी महाराष्ट्र ॲग्रीबिझनेस नेटवर्क अर्थात ‘मॅग्नेट’ (MAGNET) प्रकल्पांतर्गत बारीपाडा व परिसरासाठी सुमारे ५ कोटी रुपयांच्या विशेष प्रक्रिया प्रकल्पाची शक्यता तपासली जाईल.” ज्याप्रमाणे शिंदखेड्याच्या विकासासाठी विविध कामांना गती दिली जात आहे, त्याचप्रमाणे जिल्ह्यातील दुर्गम आदिवासी भागांचा विकास साधण्याचा संकल्प त्यांनी व्यक्त केला.

महिलांच्या पुढाकाराने उभी राहिली व्यापक चळवळ: पद्मश्री चैत्राम पवार

बारीपाड्यात गेल्या २१ वर्षांपासून सातत्याने या वनभाजी महोत्सवाचे आयोजन केले जात आहे. यंदाच्या महोत्सवाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यात सुमारे ७३ गावांतील ६०० हून अधिक महिलांनी वनभाजी स्पर्धेसाठी नोंदणी केली, तर १७ बचत गटांनी मिलेट स्पर्धेत भाग घेतला. एकूण ७५० हून अधिक महिलांचा यात सक्रिय सहभाग होता.

महोत्सवाचे आयोजक पद्मश्री चैत्राम पवार यांनी सांगितले की, “जंगल, जल, जमीन, जन आणि पशुधन या पंचसूत्रीवर काम केल्यास शाश्वत ग्रामीण विकास सहज शक्य आहे. आदिवासी महिलांकडे असलेला निसर्गाचा वारसा शाळांमधून पर्यावरण शिक्षणाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवला पाहिजे.”

विविध स्पर्धांतील विजेत्यांची यादी

या महोत्सवात महिलांनी पारंपरिक वाण व रानभाज्यांचे शेकडो प्रकार सादर करून परीक्षकांना थक्क केले. विजेत्यांची नावे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. वनभाजी वैयक्तिक स्पर्धा

• प्रथम क्रमांक: ताराबाई कांबडे (२३७ रानभाज्या)
• द्वितीय क्रमांक: राधिकाबाई चौरे (२१४ रानभाज्या)
• तृतीय क्रमांक: नीता चौरे (१७० रानभाज्या)
• चतुर्थ क्रमांक: विमल पवार (८० रानभाज्या)
• पाचवा क्रमांक: संगीता गांगुर्डे (५० रानभाज्या)

२. मिलेट (भरडधान्य) स्पर्धा

• प्रथम क्रमांक: नंदनवन महिला बचत गट (नागलीचे १०५ प्रकार)
• द्वितीय क्रमांक: देवमोगरा महिला बचत गट (सावा धान्याचे ७५ प्रकार)
• तृतीय क्रमांक: वैष्णवी महिला बचत गट (राजगिऱ्याचे ६० प्रकार)

३. पारंपरिक देशी भात स्पर्धा

• प्रथम क्रमांक: सागर महिला बचत गट (चिम साळ तांदळाचे ७० प्रकार)
• द्वितीय क्रमांक: साई महिला बचत गट (काळ्या भाताचे ६६ प्रकार)
• तृतीय क्रमांक: भाग्यलक्ष्मी महिला बचत गट (पांढऱ्या भवाड्या भाताचे ५७ प्रकार)

बारीपाड्यातील हा महोत्सव केवळ एक स्पर्धा न ठरता जैवविविधतेचे जतन, महिला सक्षमीकरण आणि आदिवासी शेतीमालाला हक्काची बाजारपेठ मिळवून देणारी एक लोकचळवळ ठरत आहे.