मुंबई: मराठी भाषा, व्याकरण आणि भाषाशास्त्राच्या क्षेत्रात आपल्या अखंड व्यासंगाने आणि समर्पित वृत्तीने मोलाचे योगदान देणाऱ्या ज्येष्ठ भाषातज्ज्ञ व व्याकरणतज्ज्ञ डॉ. यास्मिन शेख यांचे नुकतेच निधन झाले. त्यांच्या निधनाने मराठी भाषाविश्वाची कधीही भरून न निघणारी मोठी हानी झाली असून, मराठी भाषेचा एक ज्ञानवृक्ष कोसळला आहे, अशा शब्दांत उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांनी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे.
अध्यापन आणि प्रशासकीय सेवेतील विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन
उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांनी आपल्या शोकसंदेशात डॉ. यास्मिन शेख यांच्या प्रदीर्घ योगदानाचा गौरव केला. डॉ. शेख यांनी आपले संपूर्ण जीवन मराठी भाषा, भाषाशास्त्र आणि व्याकरणाच्या अभ्यासासाठी आणि संवर्धनासाठी अर्पण केले होते. त्यांनी शाळा व महाविद्यालयीन स्तरावर तब्बल ३४ वर्षे अध्यापनाचे कार्य केले. या काळात त्यांनी असंख्य विद्यार्थ्यांमध्ये मराठी भाषेविषयी खरी आस्था, प्रेम आणि प्रमाण भाषेची अचूक जाण निर्माण केली.
मुंबईतील नामांकित एस.आय.ई.एस. (SIES) महाविद्यालयाच्या मराठी विभागप्रमुख म्हणून त्यांनी दीर्घकाळ धुरा सांभाळली. याशिवाय, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांसाठीच्या ‘स्टेट इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडमिनिस्ट्रेटिव्ह करिअर’ (SIAC) मध्ये त्यांनी आयएएस (IAS) विद्यार्थ्यांना व्याकरण व भाषाशास्त्राचे दर्जेदार मार्गदर्शन केले. ज्याप्रमाणे आज प्रशासनात गती आणण्यासाठी ‘महा ई-एचआरएमएस’ प्रणालीमुळे प्रशासनाला मिळणार गती यांसारखे उपक्रम राबवले जात आहेत, त्याचप्रमाणे प्रशासकीय सेवेत मराठी भाषेची अचूकता राखण्यासाठी डॉ. शेख यांचे योगदान नेहमीच महत्त्वाचे ठरले.
पाठ्यपुस्तक निर्मिती आणि ‘कार्यात्मक व्याकरण’ ग्रंथात योगदान
डॉ. यास्मिन शेख यांनी बालभारतीच्या मराठी पाठ्यपुस्तक निर्मिती व संपादन मंडळात सलग सात वर्षे मोलाचे योगदान दिले. भाषेच्या मूलभूत नियमांची सुलभ मांडणी करणाऱ्या ‘कार्यात्मक व्याकरण’ या अत्यंत महत्त्वपूर्ण ग्रंथाच्या निर्मितीत त्यांचा सक्रिय सहभाग होता. याशिवाय, साहित्यिक वर्तुळात आदराने पाहिले जाणाऱ्या ‘अंतर्नाद’ मासिकाच्या व्याकरण सल्लागार म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले.
ग्रंथ आणि अभ्यासाच्या क्षेत्रात दिलेल्या या अतुलनीय योगदानाची दखल घेऊन महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने त्यांना मानाच्या ‘डॉ. अशोक केळकर भाषा अभ्यासक सन्माना’ने गौरविण्यात आले होते. ज्याप्रमाणे विविध क्षेत्रात पुस्तकांचे आणि ज्ञानप्रसाराचे महत्त्व अधोरेखित होते, अगदी तसेच असोसिएशन ऑफ फिजिशियन्सच्या शिष्टमंडळाने राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांची भेट घेऊन पुस्तके सादर केली होती, त्याचप्रमाणे डॉ. शेख यांची पुस्तके मराठी भाषा अभ्यासकांसाठी दीपस्तंभ ठरली आहेत.
प्रमाण भाषेचा आग्रह आणि सामाजिक सलोखा
‘भाषा हा आपला सर्वश्रेष्ठ सांस्कृतिक वारसा आहे. हा वारसा जपणे आणि तो पुढील पिढीसाठी समृद्ध करणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे,’ हा विचार डॉ. यास्मिन शेख यांनी केवळ मांडला नाही तर कृतीतून जगून दाखवला. मराठी बोलताना किंवा लिहिताना परकीय शब्दांचा विनाकारण केला जाणारा वापर टाळावा आणि ललित तसेच वैचारिक लेखनात शुद्ध प्रमाण भाषेचा वापर व्हावा, यासाठी त्या आयुष्यभर आग्रही राहिल्या.
डॉ. यास्मिन शेख यांचा जीवनप्रवास हा सामाजिक सलोखा, वैचारिक प्रगल्भता आणि मराठी भाषेवरील निष्ठेचा एक अद्वितीय संगम होता. समाजातील प्रत्येक घटकाच्या शैक्षणिक आणि बौद्धिक विकासावर त्यांचा दृढ विश्वास होता, ज्याप्रमाणे शासनाकडून विविध स्तरांवर मुलांचे शैक्षणिक पालकत्व स्वीकारून मदत दिली जाते, त्याचप्रमाणे डॉ. शेख यांनी हजारो विद्यार्थ्यांना भाषेच्या माध्यमातून समृद्ध केले. त्यांच्या निधनाने मराठी साहित्य आणि व्याकरण विश्वात एक मोठी पोकळी निर्माण झाली असल्याचे सांगत उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांनी त्यांना आदरांजली वाहिली.