मुंबई: महाराष्ट्र शासनाच्या पर्यावरण व वातावरणीय बदल विभागांतर्गत राबविण्यात येणाऱ्या ‘माझी वसुंधरा अभियान’ (Majhi Vasundhara Abhiyan) आणि राज्य वातावरणीय बदल कक्षाच्या पुनर्रचना संदर्भातील एका महत्त्वपूर्ण आढावा बैठकीत पर्यावरण मंत्री पंकजा मुंडे यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण निर्देश दिले आहेत. या अभियानात लोकसहभाग वाढवणे आणि हवामान बदलाचा मुकाबला करण्यासाठी ठोस पावले उचलणे यावर शासनाचा मुख्य भर असणार आहे.
‘वसुंधरा रक्षक’ संकल्पनेला मिळणार बळ
बैठकीत बोलताना मंत्री पंकजा मुंडे म्हणाल्या की, पर्यावरण संवर्धनाची चळवळ अधिक लोकाभिमुख करण्यासाठी ‘वसुंधरा रक्षक’ ही संकल्पना प्रभावीपणे राबवण्यात यावी. यामध्ये पर्यावरण संवर्धनासाठी मनापासून काम करणाऱ्या प्रत्येक सजग नागरिकाला सहभागी करून घेतले जाईल. तसेच, तरुणांचा, महिलांचा आणि सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर्सचा सहभाग वाढवण्यासाठी एक स्वतंत्र डिजिटल व्यासपीठ विकसित केले जाणार आहे.
मूल्यांकन पद्धतीत मोठे बदल; प्रदूषणाचा निकष ठरणार महत्त्वाचा
माझी वसुंधरा स्पर्धेचे मूल्यमापन आता केवळ लोकसंख्येच्या निकषावर न करता, संबंधित क्षेत्रातील प्रदूषणाची पातळी आणि नागरिकांनी केलेले प्रत्यक्ष काम यावर केले जाईल. यामध्ये खालील पर्यावरणपूरक उपक्रमांना गुणांकनात विशेष प्राधान्य दिले जाईल:
- वृक्षारोपण आणि मृदासंवर्धन (Soil Conservation)
- पाण्याचा पुनर्वापर (Water Recycling) आणि जलसंधारण
- रासायनिक खतांचा कमीत कमी वापर आणि नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन
- कापडी पिशव्यांचा वापर, सायकलिंग आणि धूरमुक्त-धूळमुक्त गावे
- अक्षय ऊर्जेचा (Renewable Energy) प्रभावी वापर
डोंगराळ, ग्रामीण आणि औद्योगिक भागांतील भौगोलिक व स्थानिक परिस्थितीचा विचार करून स्वतंत्र गुणांकन प्रणाली विकसित करण्याची गरजही त्यांनी व्यक्त केली.
हवामान बदल आणि कृषी क्षेत्रापुढील आव्हाने
हवामान बदलाचा थेट फटका आज शेती आणि पशुपालन क्षेत्राला बसत आहे. हवामानातील या अनपेक्षित बदलांमुळे शेतीचे मोठे नुकसान होते. याच पार्श्वभूमीवर, एल निनोच्या संकटामुळे उद्भवू शकणारी संभाव्य चारा टंचाई टाळण्यासाठी पशुपालकांनी आत्तापासूनच योग्य नियोजन करणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे. पर्यावरणपूरक उपायांमुळे अशा नैसर्गिक संकटांची तीव्रता कमी करण्यास मदत होते.
सर्व शहरांसाठी ‘हवामान कृती आराखडा’ (Climate Action Plan)
राज्यातील वातावरणीय बदल कक्षाच्या पुनर्रचनेसाठी एक सक्षम आणि स्वतंत्र यंत्रणा उभारली जाणार आहे. सध्या राज्यातील ७ प्रमुख शहरांचे हवामान कृती आराखडे तयार असून, ९ शहरांचे काम प्रगतीपथावर आहे. मंत्री मुंडे यांनी राज्यातील सर्वच शहरांचे हवामान कृती आराखडे तातडीने तयार करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या आराखड्यांचा नियमित आढावा जिल्हा नियोजन समितीच्या बैठकीत आणि दरमहा मंत्रिमंडळ बैठकीत घेतला जाईल.
नागरिकांच्या आरोग्यासाठी विशेष मोहीम
पर्यावरण सुधारण्यासोबतच नागरिकांना उत्तम आरोग्य सुविधा देणे हे देखील शासनाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. यासाठी राज्यभरात निरोगी महाराष्ट्र मिशन अंतर्गत आरोग्य सेवेचा ग्रामीण ते शहरी भागांपर्यंत अभूतपूर्व विस्तार केला जात आहे, जेणेकरून प्रदूषणमुक्त वातावरणासोबतच नागरिकांना सुदृढ आरोग्य लाभेल.
समन्वयातून होणार शाश्वत विकास
या आढावा बैठकीला पर्यावरण विभागाच्या सचिव जयश्री भोज, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे सदस्य सचिव राहुल रेखावार आणि उपसचिव जॉय ठाकूर उपस्थित होते. हवामान बदल हा भविष्यातील अत्यंत संवेदनशील विषय असल्याने, राज्यातील सर्वच शासकीय विभागांनी एकमेकांशी समन्वय ठेवून काम करावे, असे आवाहन मंत्री पंकजा मुंडे यांनी शेवटी केले.