जागतिक पातळीवर होणाऱ्या हवामान बदलांमुळे आणि विशेषतः ‘एल निनो’ (El Nino) च्या संभाव्य संकटामुळे आगामी काळात तीव्र चारा टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या टंचाईचा थेट विपरीत परिणाम राज्यातील पशुधनावर आणि दुग्धोत्पादनावर होऊ नये, यासाठी राज्यातील सर्व पशुपालकांनी आतापासूनच सतर्क राहून चाऱ्याचे योग्य नियोजन करावे, असे आवाहन पशुसंवर्धन आयुक्त डॉ. किरण पाटील (IAS) यांनी केले आहे.
पशुधन आणि दुग्धोत्पादन वाचवण्यासाठी तातडीचे नियोजन आवश्यक
हवामानात होणाऱ्या बदलांमुळे पावसाची ओढ जाणवू शकते. अशा परिस्थितीत जनावरांना लागणाऱ्या ओल्या व सुक्या चाऱ्याचा तुटवडा निर्माण होतो. हा संभाव्य धोका लक्षात घेऊन पशुसंवर्धन विभागाने शेतकरी आणि पशुपालकांना बहुउद्देशीय व पोषक चारा पिकांची निवड करण्याचा सल्ला दिला आहे. यामुळे दुभत्या जनावरांचे आरोग्य सुदृढ राहील आणि दूध उत्पादनात होणारी घट देखील रोखता येईल.
शेतकऱ्यांच्या आणि ग्रामीण जनतेच्या सर्वांगीण कल्याणासाठी व आरोग्यासाठी शासन विविध पातळीवर काम करत आहे, जसे की निरोगी महाराष्ट्र मिशन. याच धर्तीवर आपल्या पशुधनाचे आरोग्य निरोगी ठेवणे आणि वेळेत चारा नियोजन करणे ही पशुपालकांसाठी अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी ठरते.
चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी करा या उपाययोजना
भविष्यातील संभाव्य चारा टंचाई टाळण्यासाठी पशुसंवर्धन विभागाने शेतकऱ्यांना खालील तातडीचे उपाय सुचवले आहेत:
- बहुउद्देशीय चारा पिकांची लागवड: शेतकऱ्यांनी आपल्या उपलब्ध जमिनीवर अशा पिकांची लागवड करावी, ज्यातून मुख्य उत्पादनासोबतच जनावरांसाठी दर्जेदार चाराही उपलब्ध होईल.
- नैसर्गिक गवताचे जतन: शेताच्या बांधावर किंवा पडीक जमिनीवर उगवणारे नैसर्गिक गवत वाया न घालवता त्याचे योग्य जतन करावे. पावसाच्या ओढ किंवा दुष्काळी परिस्थितीत हेच गवत पशुधनासाठी अत्यंत मोलाचा आधार ठरणार आहे.
- मुरघास (Silage) तंत्रज्ञानाचा वापर: अतिरिक्त उपलब्ध असलेला हिरवा चारा साठवण्यासाठी ‘मुरघास’ किंवा सुक्या चाऱ्याच्या स्वरूपात साठवणूक करावी. यामुळे फेब्रुवारी ते जून दरम्यान उद्भवणाऱ्या तीव्र टंचाईच्या काळात जनावरांच्या खाद्याचा प्रश्न मिटेल.
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनासाठी सकस चाऱ्याचे महत्त्व
पशुधनाला दर्जेदार चारा मिळाल्यास उत्पादित होणाऱ्या दुधाची गुणवत्ता देखील उत्तम राहते. ज्याप्रमाणे मानवी आरोग्यासाठी आणि अन्न सुरक्षेसाठी अन्न सुरक्षेबाबत FSSAI चे कडक निर्देश लागू आहेत, त्याच धर्तीवर उत्तम आणि विषमुक्त दुग्धोत्पादनासाठी जनावरांना सकस व पोषक चारा देणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे पशुधनाची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत राहते.
पशुसंवर्धन विभागाची मदत आणि हेल्पलाईन क्रमांक १९६२
एल निनोच्या संभाव्य संकटाचा सामना करण्यासाठी पशुसंवर्धन विभाग पूर्णपणे सज्ज आहे. विविध माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत तांत्रिक माहिती व मार्गदर्शन पोहोचवण्याचे नियोजन करण्यात येत आहे. चारा व्यवस्थापन किंवा जनावरांच्या आरोग्याविषयी कोणतीही अडचण अथवा शंका असल्यास, पशुपालकांनी त्वरित १९६२ या टोल-फ्री कॉल सेंटर क्रमांकावर संपर्क साधून मोफत पशुवैद्यकीय सेवा आणि मार्गदर्शन प्राप्त करावे.
योग्य नियोजन, पोषक चाऱ्याची साठवणूक आणि उपलब्ध संसाधनांचा प्रभावी वापर करून आपण आपल्या पशुधनाचे संगोपन करू शकतो आणि आपले आर्थिक उत्पन्न देखील सुरक्षित ठेवू शकतो. त्यामुळे सर्व पशुपालकांनी या आवाहनाची तातडीने अंमलबजावणी करावी.