नुकत्याच मुंबईतील मंत्रालयात आयोजित ‘टेक वारी 2.0’ अंतर्गत ‘कलारंग : आर्ट, एआय अँड गव्हर्नन्स’ या विशेष परिसंवादाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे कला, चित्रपट आणि सर्वच क्षेत्रांसाठी एक उपयुक्त तांत्रिक साधन असले, तरी ते मानवी भावना, संवेदना आणि सर्जनशीलतेची जागा घेऊ शकत नाही, असा महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष मान्यवरांनी काढला.
सामान्य प्रशासन विभागातर्फे आयोजित या परिसंवादात काळा घोडा आर्ट्स फेस्टिव्हलच्या संस्थापक बृंदा मिलर, प्रसिद्ध शिल्पकार अरझान खंबाटा, चित्रपट दिग्दर्शक रोहन सिप्पी आणि ज्येष्ठ दिग्दर्शक अशोक कौल यांनी सहभाग घेतला. या प्रसंगी प्रशासकीय स्तरावर तंत्रज्ञानाचा वापर कसा वाढत आहे, यावरही चर्चा झाली. यापूर्वी प्रशासकीय कामात आता ‘एआय’ची साथ देण्याबाबत विशेष सत्र पार पडले होते, त्यानंतर आता कला क्षेत्रातील एआयच्या प्रभावावर प्रकाश टाकण्यात आला.
चित्रपट क्षेत्र आणि एआय समोरील आव्हाने
ज्येष्ठ दिग्दर्शक अशोक कौल यांनी सांगितले की, चित्रपट हे केवळ तंत्रज्ञान नसून ते मानवी भावनांचे प्रभावी माध्यम आहे. संवेदना आणि भावनिक स्पर्श नसल्यास चित्रपट प्रेक्षकांच्या हृदयापर्यंत पोहोचू शकत नाही. चित्रपट दिग्दर्शक रोहन सिप्पी यांनी एआयला चित्रपटसृष्टीसमोरील नवे आव्हान मानले असले तरी मानवी कौशल्य आणि सर्जनशीलतेचे महत्त्व अबाधित राहील, असा विश्वास व्यक्त केला. मुंबईला चित्रपट राजधानी म्हणून अधिक सक्षम करण्यासाठी कौशल्य विकासावर त्यांनी भर दिला.
शिल्पकला आणि सार्वजनिक कलेचे महत्त्व
शिल्पकार अरझान खंबाटा यांनी स्पष्ट केले की, धातू, दगड आणि काच यांपासून बनवलेली शिल्पे समाजाला कलेशी जोडण्याचे काम करतात. जरी शिल्पकलेत एआयचा वापर वाढत असला, तरी आयकॉनिक कलाकृती निर्माण करण्यासाठी कलाकाराची स्वतंत्र दृष्टी आणि संवेदनशीलता गरजेची आहे. महाराष्ट्रात सध्या तंत्रज्ञान आणि नाविन्यपूर्ण संकल्पनांना प्रोत्साहन दिले जात असून, महाराष्ट्र स्टार्टअप इकोसिस्टम मधील नव्या संधी या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरत आहेत.
शासकीय पाठबळ आणि कलावंतांचा संघर्ष
बृंदा मिलर यांनी काळा घोडा फेस्टिव्हलच्या २७ वर्षांच्या प्रवासावर भाष्य करताना शासनाच्या पाठिंब्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली. तर अशोक कौल यांनी कलाकारांच्या संघर्षाचे वास्तव मांडताना सांगितले की, यश मिळाल्यावरच जगाकडून कलाकाराची दखल घेतली जाते. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन राष्ट्रीय आधुनिक कला संग्रहालयाच्या संचालक निधी चौधरी यांनी केले, तर सामान्य प्रशासन विभागाच्या अपर मुख्य सचिव व्ही. राधा यावेळी उपस्थित होत्या.
थोडक्यात सांगायचे तर, एआय हे मदतीसाठी उत्तम साधन आहे; मात्र त्याचा वापर कधी आणि किती करायचा याचे भान राखणे आवश्यक आहे, अन्यथा कला आणि चित्रपटसृष्टीचे मूळ अस्तित्व धोक्यात येऊ शकते, असा इशाराही या परिसंवादातून देण्यात आला.