मुंबई: सध्याच्या वेगवान डिजिटल युगात तंत्रज्ञानाचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. याच पार्श्वभूमीवर, सरकारी कामकाज अधिक गतिमान, पारदर्शक आणि लोकाभिमुख करण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) प्रभावी वापर करण्यावर शासनाचा भर आहे. नुकतेच मुंबईतील मंत्रालयात सामान्य प्रशासन विभागाच्या वतीने ‘टेक-वारी 2.0’ (Tech-Vari 2.0) अंतर्गत ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स: हँड ऑन विथ जनरेटिव एआय’ या विषयावर एका विशेष तांत्रिक सत्राचे आयोजन करण्यात आले होते.
प्रशासनात एआय (AI) चे वाढते महत्त्व
या सत्राचे मुख्य मार्गदर्शक आणि नॅसकॉम (NASSCOM) चे संचालक एम. चोक्कालिंगम यांनी चॅट जीपीटी (ChatGPT), जेमिनी (Gemini) यांसारख्या आधुनिक एआय प्लॅटफॉर्मची सविस्तर माहिती दिली. शासकीय पत्रव्यवहार करणे, गुंतागुंतीचे अहवाल तयार करणे आणि प्रचंड डेटाचे विश्लेषण करण्यासाठी या तंत्रज्ञानाचा वापर करून नागरिक सेवा अधिक प्रभावी कशी करता येईल, याचे व्यावहारिक मार्गदर्शन त्यांनी यावेळी केले.
ज्याप्रमाणे वाढत्या तंत्रज्ञानासोबत डिजिटल युगात सायबर प्रतिकारशक्ती महत्त्वाची ठरत आहे, त्याचप्रमाणे तंत्रज्ञानाचा सकारात्मक वापर प्रशासकीय कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आवश्यक असल्याचे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.
एआय आधारित सेवा आणि आरोग्य क्षेत्रातील उदाहरणे
कार्यक्रमादरम्यान सहभागी अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना मशीन लर्निंग आणि जनरेटिव्ह एआय यांसारख्या क्लिष्ट संकल्पना सोप्या भाषेत समजावून सांगण्यात आल्या. एआय आधारित रिपोर्टिंग सिस्टीम आणि चॅटबॉट्सचा वापर करून सरकारी योजनांची माहिती थेट लोकांपर्यंत कमी वेळेत कशी पोहोचवता येईल, यावरही चर्चा झाली.
प्रशासकीय कामात पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि गरजूंपर्यंत मदत पोहोचवण्यासाठी तंत्रज्ञान कसे उपयुक्त ठरू शकते, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे मुख्यमंत्री वैद्यकीय सहाय्यता निधी सारख्या योजनांच्या माध्यमातून होणारे जलद वितरण होय. अशाच प्रकारे आरोग्य क्षेत्रातील विविध उपक्रमांमध्ये एआयचा वापर करून आरोग्य सेवांचे सक्षमीकरण करण्यावर या सत्रात भर देण्यात आला.
एआय: मानवाचा पर्याय नव्हे, तर सक्षम साधन
सत्राच्या समारोपाच्या वेळी वक्त्यांनी स्पष्ट केले की, ‘एआय’ (AI) हे मानवाचा पर्याय नसून मानवी कार्यक्षमता आणि निर्णयप्रक्रिया अधिक सक्षम करणारे एक प्रभावी साधन आहे. भविष्योन्मुख प्रशासनासाठी या तंत्रज्ञानाचा अंगीकार करणे ही आता काळाची गरज बनली आहे. या सत्रात विविध विभागांतील अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून प्रशासनात तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याबाबत कमालीची उत्सुकता दर्शविली.
या उपक्रमामुळे सरकारी कामाच्या पद्धतीत मोठा सकारात्मक बदल होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. भविष्यकालीन तांत्रिक बदलांसाठी सज्ज राहण्याचे आवाहनही यावेळी करण्यात आले.