मुंबई: महाराष्ट्राच्या सर्वांगीण विकासात आणि दुर्गम भागातील नागरिकांचे जीवनमान उंचावण्यात खाजगी क्षेत्राचे योगदान महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. गेल्या सात वर्षांत स्टँडर्ड चार्टर्ड बँकेने (Standard Chartered Bank) सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) निधीच्या माध्यमातून महाराष्ट्रात जलसुरक्षा, आरोग्यसेवा, रोजगारनिर्मिती आणि पर्यावरण संवर्धनासाठी अत्यंत कौतुकास्पद काम केले आहे. या विविध उपक्रमांमुळे राज्यातील ८.३ लाखांहून अधिक नागरिकांना थेट लाभ मिळाला आहे, असे गौरवोद्गार राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी काढले.
मुख्यमंत्री म्हणाले की, राज्य शासन आणि खाजगी कॉर्पोरेट क्षेत्राच्या संयुक्त प्रयत्नांमुळे विकासाचे फायदे समाजातील शेवटच्या आणि वंचित घटकांपर्यंत पोहोचत आहेत. बँकेने राबविलेले हे सर्व उपक्रम राज्याच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांना अधिक बळ देणारे आहेत.
जलसुरक्षा आणि हवामानपूरक शेतीला मोठे बळ
महाराष्ट्रातील दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आणि जलस्रोत बळकट करण्यासाठी बँकेने विशेष पुढाकार घेतला आहे. जलसुरक्षा उपक्रमांतर्गत राज्यात तब्बल १.०६ अब्ज लीटर गोड्या पाण्याची साठवण क्षमता निर्माण करण्यात आली आहे. तसेच दुर्गम व दुष्काळग्रस्त भागांमध्ये स्वच्छ पिण्याच्या पाण्यासाठी ४५ ‘वॉटर एटीएम’ (Water ATMs) सुरू करण्यात आले आहेत.
मराठवाडा आणि विदर्भातील २७१ गावांमध्ये जलसुरक्षेची कामे यशस्वीपणे पूर्ण करण्यात आली आहेत. याशिवाय, ८ हजारांहून अधिक शेतकऱ्यांना हवामान-सुसंगत शेतीचे (Climate-Resilient Farming) तंत्रज्ञान आणि जलसंवर्धनाचे धडे देण्यात आले आहेत. राज्यात पर्यावरण समतोल राखण्यासाठी सात लाख वृक्षांची लागवड देखील करण्यात आली आहे. राज्यात जलसंधारणाच्या कामांना गती देण्यासाठी आणि भूजल पातळी वाढवण्यासाठी शासन स्तरावर गाळमुक्त धरण व गाळयुक्त शिवार यांसारख्या योजना राबवल्या जात असतानाच, खाजगी क्षेत्रातील अशा प्रयत्नांमुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मोठी मदत होत आहे.
रोजगार आणि कौशल्य विकासातून महिला सक्षमीकरण
तरुणांना स्वावलंबी बनवण्यासाठी बँकेने कौशल्य विकास कार्यक्रमांवर विशेष भर दिला आहे. या उपक्रमांतर्गत ६,५९८ तरुणांना रोजगारक्षम प्रशिक्षण देण्यात आले असून, त्यापैकी ६३ टक्के तरुणांना यशस्वीपणे रोजगार मिळाला आहे. यामध्ये प्रामुख्याने खालील आधुनिक क्षेत्रांचा समावेश आहे:
- इलेक्ट्रिक वाहने (EV) आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्र
- कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि इलेक्ट्रॉनिक्स
- बँकिंग, फायनान्स आणि उद्योजकता
विशेष म्हणजे, या प्रशिक्षण कार्यक्रमाचा लाभ घेणाऱ्यांमध्ये ६१ टक्के महिला आहेत. ग्रामीण भागातील ७५८ महिला सूक्ष्म उद्योजिकांना त्यांच्या व्यवसायासाठी थेट आर्थिक सहाय्य देण्यात आले आहे. या सर्व लाभार्थ्यांचे सरासरी वार्षिक उत्पन्न १.६६ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे.
आरोग्य क्षेत्रातील ‘सीईंग इज बिलिव्हिंग’ उपक्रमाची यशस्वी घोडदौड
सर्वसामान्यांना दर्जेदार आरोग्य सेवा पुरवण्यासाठी बँक सातत्याने कार्यरत आहे. बँकेच्या ‘सीईंग इज बिलिव्हिंग’ (Seeing is Believing) या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी मोहिमेअंतर्गत राज्यातील ४,३९,६८८ नागरिकांची मोफत नेत्र तपासणी करण्यात आली. तसेच ३८,६२५ रुग्णांवर यशस्वी नेत्र शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या आहेत.
राज्यभरात उभारण्यात आलेली ४९ दृष्टी केंद्रे (Vision Centres) आता पूर्णपणे स्वयंपूर्ण झाली असून, त्यातून दरवर्षी सुमारे १.६ कोटी रुपयांचे उत्पन्न निर्माण होत आहे. ही केंद्रे आयुष्मान भारत आणि जिल्हा अंधत्व नियंत्रण संस्थेच्या समन्वयाने उत्तम सेवा देत आहेत. “निरोगी महाराष्ट्र” च्या ध्येयाला पूरक ठरणाऱ्या या उपक्रमांमुळे राज्यातील लाखो गरजू रुग्णांचे जीवन प्रकाशमान झाले आहे.
शाश्वत विकासासाठी दीर्घकालीन कटिबद्धता
स्टँडर्ड चार्टर्ड बँक (भारत) च्या शाश्वतता विभागाच्या प्रमुख करुणा भाटिया यांनी यावेळी सांगितले की, वंचित आणि दुर्लक्षित घटकांच्या सक्षमीकरणासाठी बँक कटिबद्ध आहे. महाराष्ट्रातील जलसुरक्षा, आरोग्य आणि उपजीविका विकासातील आमचे उपक्रम ही केवळ तात्पुरती मदत नसून, ती आमची समाजाप्रती असलेली दीर्घकालीन सामाजिक बांधिलकी आहे.
राज्यातील ३० जिल्ह्यांमध्ये आणि जवळपास ७५ टक्के आकांक्षी (Aspirational) जिल्ह्यांमध्ये हे सामाजिक कार्य प्रभावीपणे पोहोचले असून, भविष्यातही या उपक्रमांचा परीघ विस्तारण्याचा मानस बँकेने व्यक्त केला आहे.