एमएसएमई (MSME) क्षेत्राच्या सक्षमीकरणातून देशाची निर्यात वाढवण्यावर भर
देशाच्या आर्थिक प्रगतीमध्ये आणि मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मितीमध्ये ‘सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग’ (MSME) अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. भारताची जागतिक स्तरावरील निर्यात दुप्पट करण्याचे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी एमएसएमई क्षेत्राला अधिक सक्षम बनवणे अत्यंत आवश्यक आहे, असे मत मुंबईतील वर्ल्ड ट्रेड सेंटर येथे आयोजित ‘निर्यात वाढवणे आणि एमएसएमई सक्षम करणे’ या विशेष परिषदेत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले.
या महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमाला परकीय व्यापार महासंचालनालयाचे अतिरिक्त महासंचालक राजेशकुमार मिश्रा, एक्झिम बँकेच्या व्यवस्थापकीय संचालक हर्षा बंगारी आणि एमव्हीआयआरडीसी वर्ल्ड ट्रेड सेंटरचे अध्यक्ष डॉ. विजय कलंत्री प्रमुख उपस्थित होते.
‘डिस्ट्रिक्ट एक्सपोर्ट हब’ (District Export Hub) मुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मिळणार गती
परकीय व्यापार महासंचालनालयाचे अतिरिक्त महासंचालक राजेशकुमार मिश्रा यांनी केंद्र सरकारच्या महत्त्वाकांक्षी ‘डिस्ट्रिक्ट एक्सपोर्ट हब’ योजनेवर सविस्तर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले, “२०१९ मध्ये सुरू झालेल्या या योजनेची आता देशभरात पूर्ण क्षमतेने अंमलबजावणी केली जात आहे. या योजनेच्या माध्यमातून ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील लघु व मोठ्या उत्पादकांना थेट जागतिक बाजारपेठेशी जोडण्यात येत आहे. सध्या महाराष्ट्रातील नाशिक, ठाणे, रायगड, जळगाव आणि मुंबई या जिल्ह्यांमध्ये जिल्हास्तरीय निर्यात आराखड्यांवर वेगाने काम सुरू आहे.”
ग्रामीण भागातील उद्योजकता आणि शेती क्षेत्राला बळकट करण्यासाठी शासन विविध स्तरांवर प्रयत्न करत आहे. याच धर्तीवर ग्रामीण विकासाला गती देण्यासाठी Farmer Cup 2026 अंतर्गत ५० लाख शेतकऱ्यांना गटशेतीशी जोडण्याचा ऐतिहासिक संकल्प देखील करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ग्रामीण उत्पादनांना उत्तम बाजारपेठ उपलब्ध होईल.
मिश्रा यांनी पुढे माहिती दिली की, नवीन ‘निर्यात प्रोत्साहन मिशन’ अंतर्गत एमएसएमई क्षेत्राला नॉन-फायनान्शियल ट्रेड बॅरियर्स (बिगर-आर्थिक व्यापारी अडथळे) पार करण्यासाठी ५० लाख रुपयांपर्यंतचे आर्थिक साहाय्य दिले जात आहे. यासोबतच, ई-कॉमर्सच्या माध्यमातून लहान प्रमाणावर निर्यात करणाऱ्या उत्पादकांसाठी विशेष क्रेडिट गॅरंटी सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
एमएसएमई क्षेत्रासाठी एक्झिम बँकेचा ‘उभरते सितारे’ उपक्रम
एक्झिम बँकेच्या व्यवस्थापकीय संचालक हर्षा बंगारी यांनी बँकेच्या विविध योजनांची माहिती देताना सांगितले की, भारताच्या एकूण निर्यातीमध्ये एमएसएमई क्षेत्राचा वाटा जवळपास ५०% आहे. या उद्योगांना तांत्रिक आणि आर्थिक पाठबळ देण्यासाठी एक्झिम बँकेने ‘उभरते सितारे’ कार्यक्रम सुरू केला आहे. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून डीप-टेक आणि हाय-टेक क्षेत्रातील संरक्षण व वैद्यकीय उपकरणे बनवणाऱ्या नाविन्यपूर्ण कंपन्यांना मदत केली जात आहे.
महाराष्ट्रात अशा प्रकारे उद्योजकतेला आणि समाजातील विविध घटकांच्या सक्षमीकरणाला सातत्याने प्राधान्य दिले जात आहे, जसे की नुकताच जैन समाजाच्या शैक्षणिक व आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी १०० कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला आहे.
एमएसएमई उद्योजकांना खेळत्या भांडवलाची (Working Capital) कमतरता भासू नये म्हणून ‘गिफ्ट सिटी’मध्ये फॅक्टरींग सेवा सुरू करण्यात आली आहे. यामुळे कोणतीही मालमत्ता तारण न ठेवता केवळ इनव्हॉइसवर (बिल) सहज कर्ज मिळवणे शक्य झाले आहे, अशी महत्त्वाची माहिती हर्षा बंगारी यांनी दिली.
लघु उद्योगांना सुलभ आणि वेळेत कर्जपुरवठा करणे गरजेचे: डॉ. विजय कलंत्री
वर्ल्ड ट्रेड सेंटरचे अध्यक्ष डॉ. विजय कलंत्री यांनी लघु उद्योजकांना भेडसावणाऱ्या बँकिंग समस्यांकडे उपस्थितांचे लक्ष वेधले. ते म्हणाले, “देशाच्या जीडीपीमध्ये (GDP) एमएसएमईचा वाटा तब्बल एक तृतीयांश इतका मोठा आहे. मात्र, तळागाळातील उद्योजकांना वेळेत आणि सुलभतेने कर्जपुरवठा मिळणे आवश्यक आहे. बँकांनी डिजिटल पोर्टलच्या माध्यमातून कर्ज मंजुरीची प्रक्रिया अत्यंत सोपी, वेगवान आणि पारदर्शक करावी.”
तसेच, सध्या अमेरिका आणि युरोपमधील भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक व्यापारात अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी भारतीय निर्यातदारांनी लॅटिन अमेरिका, आफ्रिका आणि दक्षिण आशिया यांसारख्या नव्या व उदयोन्मुख बाजारपेठांचा शोध घेऊन तिथे आपले पाय रोवावेत, असे आवाहन त्यांनी केले.
या विशेष परिषदेला विविध औद्योगिक संघटनांचे प्रतिनिधी, प्रमुख निर्यातदार आणि एमएसएमई क्षेत्रातील उद्योजक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. एक्झिम बँक आणि वर्ल्ड ट्रेड सेंटर यांच्या संयुक्त विद्यमाने या यशस्वी सत्राचे आयोजन करण्यात आले होते.