महाराष्ट्र मेट्रो नेटवर्क विस्तार: राज्यातील नागरी वाहतूक अधिक जलद, सुरक्षित आणि आधुनिक करण्यासाठी राज्य सरकारने मोठा निर्णय घेतला आहे. मुंबई, पुणे आणि नागपूर यांसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये सार्वजनिक वाहतुकीला मोठी गती देण्यासाठी 2030 पर्यंत 300 किलोमीटरहून अधिक नवीन मेट्रो मार्ग सुरू करण्याचे नियोजन आखण्यात आले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या पायाभूत सुविधा समितीच्या बैठकीत या महत्त्वाकांक्षी आराखड्याचा आढावा घेण्यात आला.
काम सुरू झाल्यापासून अवघ्या तीन वर्षांच्या आत मेट्रो प्रकल्प पूर्ण करण्याचे स्पष्ट निर्देश मुख्यमंत्र्यांनी यंत्रणांना दिले आहेत, ज्यामुळे नागरिकांना वेळेत अत्याधुनिक वाहतूक सुविधा उपलब्ध होईल.
महाराष्ट्रातील मेट्रो जाळ्याची सध्याची स्थिती
महाराष्ट्रात एकूण 683.53 किलोमीटर लांबीचे भव्य मेट्रो जाळे उभारण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. बैठकीत सादर करण्यात आलेल्या अहवालानुसार सध्याच्या स्थितीची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
- प्रवाशांसाठी सुरू असलेले मार्ग: 174 किलोमीटर
- प्रत्यक्ष काम सुरू असलेले मार्ग: 291 किलोमीटर
- मंजुरीच्या प्रक्रियेतील मार्ग: 130 किलोमीटर
- डीपीआर (DPR) तयार होत असलेले मार्ग: 87.15 किलोमीटर
मुंबई महानगर प्रदेश (MMR) मध्ये 428.89 कि.मी., पुणे महानगर प्रदेश (PMR) मध्ये 169.45 कि.मी. आणि नागपूर महानगर प्रदेश (NMR) मध्ये 85.20 कि.मी. लांबीच्या नेटवर्कचा यात समावेश आहे. राज्य सरकारच्या विविध विकासकामांप्रमाणेच शहरी विकासाला गती देण्यासाठी हा प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. यापूर्वी मुंबई उपनगरात रोजगाराच्या संधी वाढवण्यासाठी सक्षम कौशल्य जनगणना या उपक्रमाचीही सुरुवात झाली होती, ज्याचा फायदा अशा मोठ्या प्रकल्पांना होणार आहे.
प्रकल्पाचे बजेट आणि आर्थिक नियोजन
या संपूर्ण मेट्रो प्रकल्पांसाठी ₹2,80,755 कोटी इतका अफाट निधी खर्च होणार आहे. निधी उभारणीचे नियोजन खालीलप्रमाणे आहे:
- केंद्र सरकारचा वाटा: ₹27,216 कोटी
- राज्य सरकारचा थेट हिस्सा: ₹50,250 कोटी
- एमएमआरडीए व स्थानिक संस्थांचा वाटा: ₹75,729.62 कोटी
- उर्वरित निधी: शासन हमी कर्जाद्वारे उभारला जाणार आहे.
तसेच, इतर जिल्ह्यांमधील पायाभूत सुविधांच्या विकासाचा आढावा घेताना राज्य सरकारने १००% निधी वापराचे ध्येय ठेवले आहे, जसे की सांगली जिल्हा वार्षिक योजना आढावा बैठकीतही स्पष्ट करण्यात आले होते.
मीरा गाव ते गायमुख मेट्रो-10 चे काम लवकरच!
एमएमआरडीए परिसरातील मीरा गाव ते गायमुख दरम्यानच्या मेट्रो-10 मार्गाबाबत महत्त्वाचे अपडेट देण्यात आले. 8,500 कोटी रुपये खर्चाचा हा मार्ग 9.68 किलोमीटर लांबीचा असून त्यावर 5 एलिव्हेटेड स्टेशन्स असतील. याचे नियोजन अंतिम टप्प्यात असून, मुख्यमंत्र्यांनी या मार्गाचे काम पुढील 3 वर्षांत पूर्ण करण्याचे आदेश दिले आहेत.
भविष्यात प्रस्तावित असलेले नवीन मेट्रो मार्ग
राज्य सरकारने वाहतूककोंडी रोखण्यासाठी खालील नवीन मेट्रो मार्गांचे नियोजन केले आहे:
- मुंबई मेट्रो-11: अणिक डेपो–वडाळा–गेटवे ऑफ इंडिया (17.51 कि.मी.)
- मुंबई मेट्रो-8: सीएसएमआयए–एनएमआयए विमानतळ जोडणारा मार्ग (34.90 कि.मी.)
- मुंबई मेट्रो-14: कांजूरमार्ग–बदलापूर (45.15 कि.मी.)
- मुंबई मेट्रो-13: शिवाजी चौक–वसई-विरार (25.03 कि.मी.)
- पुणे मेट्रो फेज-3: निगडी–वाकड–नाशिक फाटा–चाकण (42.00 कि.मी.)
- हडपसर ते लोणी काळभोर व सासवड रोड: 16.68 कि.मी.
- नवी मुंबई मेट्रो-1A व 2: बेलापूर ते आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (17.09 कि.मी.)
निष्कर्ष
महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमधील वाहतूक व्यवस्था अधिक गतीमान आणि पर्यावरणपूरक करण्यासाठी हे विस्तृत मेट्रो नेटवर्क मैलाचा दगड ठरेल. सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढल्याने इंधनाची बचत होईल आणि प्रदूषण कमी होण्यास मदत होईल.