मुंबई: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे सध्याच्या डिजिटल युगातील एक अत्यंत प्रभावी आणि क्रांतिकारी माध्यम ठरत आहे. या तंत्रज्ञानाने चित्रपट आणि सर्जनशील क्षेत्रात नव्या संधीचे अथांग दालन खुले केले असले, तरी त्याचा वापर अत्यंत जबाबदारीने, विवेकाने आणि नैतिकतेचे भान ठेवूनच केला गेला पाहिजे, असे आग्रही प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. तसेच, चित्रपट निर्मितीदरम्यान तंत्रज्ञानाचा वापर करताना मूळ लेखक, चित्रपट निर्माते आणि कलाकारांच्या बौद्धिक संपदा हक्कांचे (Intellectual Property Rights) संरक्षण करणे तितकेच गरजेचे असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.
मुंबईत संपन्न झालेल्या १९ व्या द्विवार्षिक ‘मिफ – २०२६’ (मुंबई आंतरराष्ट्रीय लघुपट, माहितीपट आणि ॲनिमेशन चित्रपट महोत्सव) च्या सांगता समारंभात राज्यपाल मुख्य अतिथी म्हणून बोलत होते. सात दिवस चाललेल्या या दिमाखदार सोहळ्याची सांगता अत्यंत उत्साहात झाली.
डिजिटल कथाकथनाचे जागतिक केंद्र बनण्याचे भारताचे ध्येय
आपल्या भाषणात राज्यपालांनी गेल्या काही वर्षांत ‘मिफ’ (MIFF) महोत्सवाने जागतिक पातळीवर मिळवलेल्या प्रतिष्ठेचे कौतुक केले. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मागील वर्षी मुंबईत ‘वर्ल्ड ऑडिओ व्हिज्युअल अँड एंटरटेनमेंट समिट’ (WAVES) परिषदेचे उद्घाटन केले होते, याची आठवण त्यांनी करून दिली. या उपक्रमामुळे भारताला जागतिक पातळीवर सर्जनशील अर्थव्यवस्था आणि डिजिटल कथाकथन क्षेत्रातील प्रमुख केंद्र बनवण्यासाठी मोठी गती मिळाली आहे.
विविध सामाजिक उपक्रम आणि शासकीय धोरणांमध्ये सक्रिय असणारे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी कला आणि संस्कृतीच्या संवर्धनासाठी अशा महोत्सवांचे महत्त्व विशेषत्वाने मांडले.
मिफ २०२६ मधील विक्रमी सहभाग
या वर्षीच्या मुंबई चित्रपट महोत्सवाने यशाची नवी शिखरे सर केली आहेत. या महोत्सवात जगभरातील ४६ देशांमधून तब्बल १,४५९ चित्रपटांची नोंदणी झाली होती. प्रेक्षकांना ४२ हून अधिक भारतीय प्रादेशिक भाषा आणि ३० आंतरराष्ट्रीय भाषांमधील उत्तमोत्तम चित्रपट पाहण्याची संधी मिळाली, याबद्दल राज्यपालांनी विशेष आनंद व्यक्त केला.
माहितीपटांचे महत्त्व अधोरेखित करताना ते म्हणाले की, माहितीपट हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ते समाजातील वास्तव मांडणारे, इतिहास जतन करणारे आणि सामाजिक परिवर्तनाला गती देणारे एक प्रभावी माध्यम आहे. ते समाजातील उपेक्षित घटकांच्या प्रश्नांना व्यासपीठ मिळवून देतात.
तरुण आणि महिला चित्रपट निर्मात्यांना प्रोत्साहन देण्याची गरज
भारतातील अफाट तरुण लोकसंख्येचा उल्लेख करत राज्यपालांनी ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील तरुण दिग्दर्शकांना पुढे येण्याचे आवाहन केले. या तरुणांनी स्वतःच्या संस्कृतीतील संघर्ष, लोकपरंपरा आणि दैनंदिन जीवनातील अनुभव विश्वासमोर मांडावेत, असे ते म्हणाले. यासोबतच, चित्रपट क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढवणे ही काळाची गरज असून, त्यांच्या संवेदनशील दृष्टिकोनामुळे भारतीय कथा अधिक समृद्ध होतील.
महिलांच्या सबलीकरणासाठी राज्य सरकार देखील नेहमीच सकारात्मक पावले उचलत असते; अगदी अलीकडेच महिलांच्या हक्कांसाठी राज्य सरकारने एकल महिला धोरणात्मक निर्णय घेऊन महत्त्वाचा पुढाकार घेतला आहे. चित्रपट क्षेत्रातील महिलांचा वाढता सहभाग याच सबलीकरणाचा एक भाग ठरेल.
विद्यापीठ स्तरावर माध्यम शिक्षणाला जोड देण्याची मागणी
‘मिफ’ आणि राज्यातील प्रमुख विद्यापीठांमधील माध्यम आणि मनोरंजन विभाग यांच्यात समन्वय असणे आवश्यक आहे. या सहकार्यामुळे विद्यार्थ्यांना जागतिक चित्रपट निर्मितीच्या आधुनिक प्रवाहांची ओळख होईल आणि भविष्यातील उत्तम चित्रपट निर्माते तयार होण्यास मदत होईल, अशी आशा राज्यपालांनी व्यक्त केली.
मिफ २०२६ मधील मुख्य पुरस्कार विजेते:
समारोप सोहळ्यात राज्यपालांच्या हस्ते विविध श्रेणीतील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटांना मानाचे पुरस्कार प्रदान करण्यात आले:
- सर्वोत्कृष्ट माहितीपट (गोल्डन कॉंच पुरस्कार): ‘सिल्व्हर’ (पोलंड)
- सर्वोत्कृष्ट लघुकथा चित्रपट (सिल्व्हर कॉंच पुरस्कार – आंतरराष्ट्रीय विभाग): ‘अंडर द स्नो’ (इराण)
- सर्वोत्कृष्ट ॲनिमेशन चित्रपट (सिल्व्हर कॉंच पुरस्कार): ‘मायाज साँग’ (जर्मनी)
यासोबतच, प्रसिद्ध चित्रपट दिग्दर्शक आशुतोष गोवारीकर यांच्या हस्ते तंत्रज्ञान विभागातील सर्वोत्कृष्ट ध्वनी आरेखन, सर्वोत्कृष्ट संकलन आणि सर्वोत्कृष्ट छायाचित्रण यांसाठीचे पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.
या कार्यक्रमाला माहिती व प्रसारण मंत्रालयाचे अतिरिक्त सचिव प्रभात कुमार, वित्तीय सल्लागार दीपक नारायण, नॅशनल फिल्म डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशनचे व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश मगदूम, मराठी भाषा विभागाचे सचिव डॉ. किरण कुलकर्णी आणि इतर मान्यवर उपस्थित होते.