मुंबई: मुंबईतील ऐतिहासिक आणि जगातील सर्वात मोठ्या वस्त्यांपैकी एक असलेल्या धारावीचा चेहरामोहरा आता पूर्णपणे बदलणार आहे. सिंगापूर आणि हाँगकाँगमधील अत्याधुनिक, पर्यावरणपूरक आणि सुटसुटीत गृहनिर्माण प्रकल्पांच्या धर्तीवर धारावीचा पुनर्विकास केला जाणार आहे. हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबविताना धारावीतील सामान्य नागरिक, त्यांच्या उपजीविकेची साधने आणि तेथील सामाजिक-सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये यांनाच केंद्रस्थानी ठेवण्याचे स्पष्ट निर्देश मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले आहेत.
सह्याद्री अतिथीगृहात आयोजित धारावी पुनर्विकास प्रकल्पाच्या उच्चस्तरीय आढावा बैठकीत मुख्यमंत्री बोलत होते. या बैठकीला मुंबईच्या महापौर रितू तावडे, राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर, अदानी समूहाचे व्यवस्थापकीय संचालक प्रणव अदानी आणि अनिल सरदाना यांच्यासह राज्य शासनाचे वरिष्ठ सनदी अधिकारी उपस्थित होते.
धारावीकरांचे हित आणि रोजगार जपण्यास सर्वोच्च प्राधान्य
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्पष्ट केले की, “धारावी पुनर्विकास प्रकल्प हा केवळ सिमेंट-काँक्रीटच्या इमारती उभारण्याचा प्रकल्प नसून, तो धारावीकरांच्या सर्वांगीण प्रगतीचा मार्ग आहे. व्यावसायिक विकास हा या प्रकल्पाचा एक भाग असला तरी, स्थानिक नागरिकांच्या हितालाच आमचे सर्वोच्च प्राधान्य असेल.”
यापूर्वी मुख्यमंत्र्यांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून भावी पिढी घडवण्यासाठी मूल्यवर्धन २.० उपक्रम अधिक प्रभावीपणे राबवण्यावर भर दिला होता, त्याच संवेदनशीलतेने आता मुंबईच्या आर्थिक आणि सामाजिक पुनर्रचनेसाठी धारावीतील स्थानिक उद्योग सुरक्षित ठेवण्याला प्राधान्य दिले जात आहे.
- कुंभारवाड्याचे जतन: धारावीचा कुंभारवाडा हा केवळ मातीच्या भांड्यांचा व्यवसाय नसून मुंबईचा सांस्कृतिक ठेवा आहे. येथे येणारे पर्यटक कुंभारवाड्याला आवर्जून भेट देतात, त्यामुळे त्याचे स्वतंत्र अस्तित्व कायम राखले जाईल.
- MSME योजना व क्लाऊड किचन: धारावीतील चामडे, वस्त्रनिर्मिती, पुनर्वापर (Recycling) आणि खाद्यपदार्थ उद्योगांना चालना देण्यासाठी विशेष एमएसएमई योजना आखली जात आहे. महिला बचत गटांसाठी आणि खाद्य उद्योगांसाठी आधुनिक ‘क्लाऊड किचन’ उभारण्याची संकल्पना यात समाविष्ट आहे.
देशातील पहिला ‘मल्टी-मोडल ट्रान्सपोर्ट हब’ ठरणार आकर्षण
या प्रकल्पाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे धारावीत देशातील पहिला आणि अत्याधुनिक ‘मल्टी-मोडल ट्रान्सपोर्ट हब’ (Multi-Modal Transport Hub) उभारला जाणार आहे. या हबच्या माध्यमातून रेल्वे, मेट्रो आणि रस्ते वाहतुकीचे जाळे एकमेकांशी जोडले जाईल.
ज्याप्रमाणे राज्यातील दळणवळण व्यवस्था अधिक दर्जेदार करण्यासाठी बारामती बसस्थानकाचा राज्यात डंका वाजत असून तिथे स्मार्ट बसेसचे लोकार्पण करण्यात आले आहे, त्याच धर्तीवर मुंबईतील प्रवाशांना जागतिक दर्जाचा अनुभव देण्यासाठी धारावीतील वाहतूक हबमध्ये खालील अत्याधुनिक सुविधा उपलब्ध असणार आहेत:
- रेल्वे व मेट्रोचे एकत्रीकरण: पश्चिम, मध्य आणि हार्बर रेल्वेसह विविध मेट्रो मार्ग या हबला जोडले जातील. भविष्यात बुलेट ट्रेन जोडण्याचाही मानस आहे.
- विमान प्रवाशांसाठी ‘सिटी चेक-इन’: देशात पहिल्यांदाच अशा हबमध्ये विमान प्रवाशांना धारावीतूनच थेट सामानाचे बुकिंग (Check-in) करून एअरपोर्ट एक्सप्रेसने विमानतळावर जाता येईल.
- वॉटर टॅक्सी आणि व्हर्टीपोर्ट: जलद विमानतळ प्रवासासाठी फास्ट जेट्टी उभारली जाईल आणि भविष्यातील हवाई वाहतुकीचा विचार करून ‘व्हर्टीपोर्ट’ (हवाई टॅक्सी सुविधा) विकसित केले जाईल.
पर्यावरणपूरक ‘नेचर पार्क’ आणि सुसज्ज घरे
पुनर्विकास करताना पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी धारावीत ‘नेचर पार्क’ संकल्पना प्रत्यक्षात आणली जाणार आहे. मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण आणि जुन्या झाडांचे शास्त्रोक्त पद्धतीने पुनःरोपण करण्यात येईल. तसेच, पात्र रहिवाशांना मिळणाऱ्या नव्या घरांमध्ये स्वतंत्र स्वयंपाकघर, शयनकक्ष, स्वच्छतागृहे आणि मुबलक नैसर्गिक प्रकाश मिळेल अशा प्रकारची दर्जेदार वास्तुरचना असेल. महिला सुरक्षेचा विचार करून विशेषतः स्वतंत्र स्वच्छतागृहांची तरतूद केली जाईल.
१० वर्षांत संपूर्ण कायापालट; २०२८ पर्यंत पहिली १०,००० घरे
प्रकल्पाची व्याप्ती मोठी असल्याने तो निर्धारित वेळेत पूर्ण करण्यासाठी कडक नियोजन करण्यात आले आहे:
- पहिला टप्पा (२०२८): पहिल्या टप्प्यात मार्च २०२८ पर्यंत किमान १० हजार घरे नागरिकांना हस्तांतरित करण्याचे ध्येय आहे.
- वेळ मर्यादा: धारावीतील मुख्य पुनर्वसन इमारतींचे बांधकाम ४२ महिन्यांत आणि माटुंगा परिसरातील काम ३९ महिन्यांत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
- सिंगल विंडो क्लिअरन्स: प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेले सर्व सरकारी परवाने जलद गतीने मिळण्यासाठी विशेष ‘सिंगल विंडो कक्ष’ स्थापन करण्यात येईल.
याशिवाय, बीकेसी (BKC) ते धारावी मार्गाचे सुशोभीकरण करून मध्यभागी सुंदर हरित पट्टा (Green Belt) आणि आधुनिक वास्तुरचना तयार करण्यात येणार आहे. यामुळे हा संपूर्ण परिसर मुंबईला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एक नवीन आणि दिमाखदार ओळख मिळवून देईल, असा विश्वास मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शेवटी व्यक्त केला.