महाराष्ट्र हा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाने नटलेला प्रदेश आहे. यातीलच एक महत्त्वाचा प्राचीन ठेवा म्हणजे राज्यातील ऐतिहासिक बारवा (Stepwells). या बारवांचे जतन आणि संवर्धन करण्यासाठी आता राज्य सरकारने कंबर कसली आहे. सांस्कृतिक कार्य मंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी पुरातत्व विभागाला यासंदर्भात महत्त्वपूर्ण निर्देश दिले आहेत.
बारव संवर्धनासाठी कृती कार्यक्रम
मुंबईत पार पडलेल्या ‘बारव संवर्धन समिती’च्या बैठकीत मंत्री शेलार यांनी स्पष्ट केले की, राज्यातील ऐतिहासिक बारवांच्या संवर्धनासाठी पुरातत्व विभागाने तातडीने कृती कार्यक्रम (Action Plan) तयार करावा. केवळ डागडुजी न करता, या बारवांचा परिसर अतिक्रमणमुक्त करणे ही प्राथमिक गरज आहे. यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून विशेष अतिक्रमण हटाव मोहीम राबविण्याचे नियोजन करण्याचे आदेश त्यांनी दिले आहेत.
याच धर्तीवर राज्यातील इतर भागांतील विकासासाठी देखील सरकार प्रयत्नशील आहे, जसे की छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याचा विकास वेगाने होणार असून त्यासाठी मोठा निधी मंजूर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे जिल्ह्याच्या सर्वांगीण प्रगतीला चालना मिळणार आहे.
समन्वय आणि प्रशिक्षणावर भर
मंत्री शेलार यांनी बैठकीत सांगितले की, बारव संवर्धनासाठी जिल्हा नियोजन निधीचा वापर करताना पुरातत्व संवर्धनाचे सर्व निकष पाळले जावेत. तसेच, बारव बचाव मोहिमेत सहभागी असणाऱ्या स्वयंसेवी संस्था, अभ्यासक आणि विद्यार्थ्यांना तांत्रिक प्रशिक्षण देण्यासाठी विशेष कार्यशाळा आणि शिबिरे आयोजित करावीत. यामुळे लोकसहभागातून हा ऐतिहासिक वारसा अधिक शास्त्रीय पद्धतीने जतन करता येईल.
सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी शासन स्तरावर विविध उपक्रम राबवले जातात. अलीकडेच ‘पूर्वांचल महोत्सव माटी ९’ च्या माध्यमातून सांस्कृतिक बंध अधिक घट्ट करण्यावर भर देण्यात आला होता, त्याचप्रमाणे बारव संवर्धन ही देखील काळाची गरज आहे.
आर्थिक सहाय्य आणि निधीची उपलब्धता
बारव संवर्धनासाठी लागणाऱ्या निधीबाबत माहिती देताना मंत्री शेलार म्हणाले की, राज्य शासनाच्या ‘मित्रा’ (MITRA) संस्थेमार्फत जागतिक बँकेकडून निधी उपलब्ध करून घेण्यासाठी शासन स्तरावर प्रयत्न सुरू आहेत. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर या प्रकल्पाला गती मिळेल. या बैठकीस सांस्कृतिक कार्य विभागाचे सचिव डॉ. किरण कुलकर्णी, पुरातत्व विभागाचे संचालक डॉ. तेजस गर्गे आणि ‘बारव बचाव’ मोहिमेचे प्रतिनिधी रोहन काळे यांच्यासह अनेक तज्ज्ञ उपस्थित होते.
ऐतिहासिक बारवांचे पुनरुज्जीवन केल्यामुळे केवळ पाण्याचा प्रश्न सुटण्यास मदत होणार नाही, तर पर्यटनालाही मोठी चालना मिळणार आहे. नागरिकांनीही या मोहिमेत सहभागी होऊन आपल्या भागातील ऐतिहासिक वारसा जतन करण्याचे आवाहन शासनाकडून करण्यात आले आहे.