मुंबई: मानवी जीवनात यश संपादन करण्यासाठी मेंदूची कार्यक्षमता आणि सकारात्मकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. मानवाने कोणतीही संधी नाकारण्यापेक्षा ती स्वीकारून स्वतःचा विकास साधावा, असा मोलाचा सल्ला मनशक्ती केंद्राचे मुख्य अभ्यासक्रम समन्वयक मयूर चंदने यांनी दिला आहे. मंत्रालयात आयोजित ‘टेक-वारी २.०’ या विशेष सप्ताहामध्ये ते बोलत होते.
‘जस्ट डू इट’ आणि सकारात्मक दृष्टिकोन
मयूर चंदने यांनी यावेळी ‘ऑप्टिमायजिंग दि ब्रेन कॅपॅसिटीस’ (Optimizing the Brain Capacities) या विषयावर मार्गदर्शन केले. त्यांनी सांगितले की, जीवनात प्रगती करण्यासाठी ‘जस्ट डू इट’ आणि ‘ट्रेन युअर माईंड अँड चेंज युअर ब्रेन’ हे दोन मंत्र आत्मसात करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण कोणतेही काम कठीण आहे असे म्हणून टाळतो, तेव्हा आपण केवळ संधीच गमावत नाही, तर आपल्या मेंदूला नवीन न्यूरॉन्स सक्रिय करण्याची संधीही नाकारतो.
ज्याप्रमाणे सध्या महाराष्ट्राच्या विकासाला ‘हाय-स्पीड’ गती देण्यासाठी नवनवीन प्रकल्प राबवले जात आहेत, त्याचप्रमाणे मेंदूलाही नव्या आव्हानांची सवय लावल्यास वैयक्तिक विकास वेगाने होतो.
मेंदूची रचना आणि कार्यक्षमता
मानवी मेंदूचे वजन साधारणपणे १३५० ग्रॅम असते आणि तो प्रचंड क्षमता घेऊन जन्माला आलेला असतो. मेंदू हा उजव्या आणि डाव्या अशा दोन भागांत विभागलेला असतो. या दोन्ही भागांमध्ये सुसंवाद असणे अत्यंत गरजेचे आहे. चंदने यांनी स्पष्ट केले की, मेंदूचा वापर केला नाही तर त्याची क्षमता संपुष्टात येऊ शकते. त्यामुळे चित्रकला, लेखन, कविता किंवा वक्तृत्व अशा विविध कलागुणांमध्ये स्वतःला झोकून देऊन भीतीवर मात करणे आवश्यक आहे.
या कार्यक्रमाचे आयोजन राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या सक्षमीकरणासाठी करण्यात आले होते. नुकताच टेक-वारी २.० चा भव्य शुभारंभ झाला असून, त्याद्वारे १० लाख कर्मचाऱ्यांना डिजिटल आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
नवे पॅटर्न आणि आव्हाने
आपल्या मेंदूमध्ये आधीपासूनच काही ठराविक पॅटर्न तयार झालेले असतात. मात्र, आपण प्रयत्नपूर्वक हे पॅटर्न मोडू शकतो आणि मेंदूला सकारात्मक दिशेने वळवू शकतो. प्रत्येक आव्हानाला सकारात्मकतेने सामोरे गेल्यास व्यक्तीचे आणि पर्यायाने समाजाचे कल्याण साध्य होऊ शकते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. या व्याख्यानावेळी मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकारी आणि कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
शासकीय पातळीवर केवळ पायाभूत सुविधाच नाही, तर मानवी संसाधनाचा विकासही तितकाच महत्त्वाचा आहे. जसे महाराष्ट्र आणि जपानमध्ये शैक्षणिक व सांस्कृतिक सहकार्य वाढत आहे, तशाच प्रकारे नवनवीन ज्ञान आत्मसात करून आपण आपली विचार करण्याची पद्धत बदलली पाहिजे.