महाराष्ट्रात वाढती पाणीटंचाई, खालावणारी भूजल पातळी आणि मातीची धूप या गंभीर समस्यांवर मात करण्यासाठी राज्य शासनाने मृद व जलसंधारणाला व्यापक लोकचळवळीचे स्वरूप देण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे. माजी मुख्यमंत्री दिवंगत सुधाकरराव नाईक यांनी दिलेला ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ हा मूलमंत्र पुन्हा एकदा घराघरांत पोहोचवण्यासाठी राज्यभरात १५ ऑगस्टपासून विशेष मोहिमेची सुरुवात करण्यात आली आहे.
जलसंधारण सप्ताह आणि राज्यव्यापी अभियान
मृद व जलसंधारण विभागाने जारी केलेल्या शासन निर्णयानुसार, राज्यात खालीलप्रमाणे कालावधीत विशेष उपक्रम राबविले जात आहेत:
- जलसंधारण सप्ताह: १५ ते २१ ऑगस्ट
- जलसंधारण दिन: २१ ऑगस्ट (दिवंगत नेते सुधाकरराव नाईक यांच्या स्मरणार्थ)
- जलसंधारण महाअभियान: १५ ऑगस्ट ते २६ जानेवारी २०२७
या पार्श्वभूमीवर, राज्यभरात जलसुरक्षा वाढवण्यासाठी जलसंधारण दिन आणि महा वॉकेथॉन उपक्रमाचे आयोजन सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये करण्यात येत आहे.
‘महा वॉकेथॉन – वॉक फॉर वॉटर’ आणि जनजागृती
२१ ऑगस्ट रोजी सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये ‘Save Soil, Save Water, Secure Tomorrow’ या मध्यवर्ती संकल्पनेवर आधारित ‘महा वॉकेथॉन’ आयोजित केली जाईल. यामध्ये नागरिक, शेतकरी, विद्यार्थी, खेळाडू, एनसीसी आणि एनएसएसचे स्वयंसेवक मिळून कमाल ३ किलोमीटरचे अंतर चालून पाणी आणि माती संवर्धनाची शपथ घेतील.
राज्यातील दुष्काळ निवारणासाठी शासन अनेक स्तरांवर प्रयत्न करत असून, नुकताच मराठवाडा कायमस्वरूपी दुष्काळमुक्त करण्याचा संकल्प देखील जाहीर करण्यात आला आहे. त्या अनुषंगाने हे अभियान ग्रामीण विकासाचा कणा ठरणार आहे.
युवकांसाठी रिल्स स्पर्धा (Reel for Soil & Water Conservation)
तरुणाईला या चळवळीशी जोडण्यासाठी १५ ते ३० वर्षे वयोगटातील युवक-युवतींसाठी राज्यव्यापी इन्स्टाग्राम रील स्पर्धा जाहीर करण्यात आली आहे. ३० ते ६० सेकंदांच्या या रील्समध्ये खालील विषयांचा समावेश असावा:
- पावसाच्या पाण्याचे संकलन व पाणी बचत
- शेततळी, सिमेंट बंधारे आणि पाझर तलाव
- पाणलोट विकास व Deep CCT चे महत्त्व
- मातीची धूप रोखणे आणि वृक्षारोपण
जिल्हास्तरीय बक्षिसे: प्रथम क्रमांक: २५,००० रुपये, द्वितीय क्रमांक: १५,००० रुपये, तर तृतीय क्रमांकास १०,००० रुपयांचे रोख पारितोषिक दिले जाईल.
शाळा-महाविद्यालयांमध्ये ‘एक शाळा – एक शोषखड्डा’ उपक्रम
विद्यार्थ्यांमध्ये पाण्याचे महत्त्व रुजवण्यासाठी शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये निबंध, चित्रकला स्पर्धांसोबतच ‘एक शाळा – एक शोषखड्डा’ हा अभिनव उपक्रम राबविला जाणार आहे. तसेच उत्कृष्ट काम करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ‘जलमित्र’ अथवा ‘जलदूत’ म्हणून गौरवण्यात येईल. यासोबतच ग्रामीण भागातील घराघरांपर्यंत शुद्ध पाणी पोहोचवण्यासाठी जल जीवन मिशन अभियान देखील वेगाने पूर्ण केले जात आहे.
प्रत्येक नागरिकाचे सामूहिक कर्तव्य
मृद व जलसंधारण ही केवळ शासकीय यंत्रणेची जबाबदारी नसून प्रत्येक सुजाण नागरिकाचे कर्तव्य आहे. ‘अमृत सरोवर’ स्वच्छता, ‘एक पेड माँ के नाम’ मोहीम आणि पावसाचा प्रत्येक थेंब जमिनीत जिरवून शाश्वत, सुजलाम्-सुफलाम् महाराष्ट्र घडवण्यासाठी या लोकचळवळीत सक्रिय सहभाग नोंदवावा.