मुंबई: राष्ट्रपिता महात्मा गांधी आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या जयंतीदिनाचे औचित्य साधून राज्यभरात १७ सप्टेंबर ते २ ऑक्टोबर या कालावधीत ‘स्वस्थ नारी, निरोगी परिवार’ व ‘सेवा पंधरवडा’ अत्यंत उत्साहात राबविण्यात येत आहे. या अभियानांतर्गत १ ऑक्टोबर रोजी साजऱ्या होणाऱ्या ‘राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिना’च्या निमित्ताने महाराष्ट्रभर भव्य रक्तदान शिबिरे आणि जनजागृती मोहीम हाती घेण्यात आली आहे. राज्य शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार आरोग्य यंत्रणा सज्ज झाली असून, राज्यातील युवा वर्गाने ‘रक्तदान हेच श्रेष्ठ जीवनदान’ मानून मोठ्या प्रमाणावर पुढे यावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
आरोग्य यंत्रणा अधिक लोकाभिमुख, गतिमान आणि सुरक्षित करण्यासाठी शासन सातत्याने पावले उचलत आहे. राज्यातील आरोग्य सुविधांचा दर्जा सुधारण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडून विशेष भर दिला जात असून, नुकतेच औषधांच्या गुणवत्तेशी तडजोड नाही! आता ‘ड्रग डिटेक्शन मशीन’द्वारे होणार कसून तपासणी; आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांचे निर्देश समोर आले होते. त्याच धर्तीवर आता रुग्णांना वेळेत आणि सुरक्षित रक्तसाठा उपलब्ध व्हावा, यासाठी रक्तसंक्रमण परिषदेमार्फत विशेष मोहीम राबवली जात आहे.
‘सेवा पंधरवडा’ आणि स्वैच्छिक रक्तदानाचे महत्त्व
केंद्र व महाराष्ट्र शासनाच्या आरोग्य व कुटुंब कल्याण विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने राष्ट्रीय रक्त संक्रमण परिषद (NBTC), नाको (NACO), राज्य रक्त संक्रमण परिषद (SBTC) आणि महाराष्ट्र राज्य एड्स नियंत्रण संस्था यांच्या सहकार्याने ही मोहीम सुरू आहे. “मानवतेचा एक थेंब. रक्तदान करा. जीवन वाचवा” (One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives) या घोषवाक्यासह समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचण्याचा निर्धार व्यक्त करण्यात आला आहे.
आरोग्य विषयक मोहिमांमध्ये नेहमीच युवकांची भूमिका कळीची ठरते. ज्याप्रमाणे टीबीमुक्त मुंबईसाठी तरुणांनी जनजागृतीचे दूत बनावे: राज्यपाल जिष्णु देव वर्मांचे अंधेरीतील पदयात्रेत आवाहन करण्यात आले होते, अगदी त्याचप्रमाणे रक्ताची टंचाई दूर करण्यासाठी महाविद्यालयीन तरुण, सामाजिक संस्था आणि डिजिटल माध्यमांच्या प्रतिनिधींनी पुढे येणे काळाची गरज बनले आहे.
रक्ताची गरज कोणाला आणि का भासते?
- गंभीर आजार: थॅलेसेमिया, हिमोफिलिया, सिकलसेल आणि ल्युकेमिया (रक्ताचा कर्करोग) यांसारख्या व्याधींनी ग्रस्त रुग्णांना नियमितपणे दर काही दिवसांनी रक्ताची आवश्यकता असते.
- तातडीची वैद्यकीय मदत: रस्ते अपघात, अतिरक्तस्राव, अतिदक्षता विभाग (ICU) आणि गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रियांच्या वेळी वेळेवर रक्त मिळणे जीवन-मरणाचा प्रश्न ठरते.
- मातृ व बालसंगोपन: प्रसूतीदरम्यान होणारा अतिरक्तस्राव किंवा ॲनिमिया (रक्तक्षय) ग्रस्त मातांचा जीव वाचवण्यासाठी तत्काळ रक्ताची गरज असते.
रक्तदानाचे फायदे आणि शासकीय सुविधा
अनेकांच्या मनात रक्तदानाविषयी गैरसमज असतात; मात्र नियमित रक्तदान केल्याने शरीरावर कोणताही दुष्परिणाम होत नाही, उलट खालील फायदे होतात:
- नैसर्गिक पुनर्निर्मिती: रक्तदान केल्यानंतर २४ ते ४८ तासांत शरीरात प्लाझ्मा तयार होतो आणि काही आठवड्यांत नवीन तांबड्या पेशींची निर्मिती होऊन शरीरात नवा उत्साह संचारतो.
- रक्तदान कार्डचा लाभ: शासनमान्य रक्तपेढीमध्ये रक्तदान केल्यानंतर रक्तदात्यास ‘रक्तदान कार्ड’ दिले जाते. याद्वारे स्वतःला किंवा कुटुंबीयांना गरज पडल्यास दोन वर्षांच्या मुदतीत एक युनिट रक्त मोफत मिळण्याची सुविधा उपलब्ध होते.
- ई-रक्तकोश डिजिटल नोंदणी: नागरिक केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या e-RaktKosh पोर्टलवर नोंदणी करून जवळच्या शिबिराची माहिती मिळवू शकतात तसेच ऑनलाईन रक्तदान प्रमाणपत्रही प्राप्त करू शकतात.
रक्तदाता प्रतिज्ञा
राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिनाच्या निमित्ताने प्रत्येक नागरिकाने ही प्रतिज्ञा घेणे आवश्यक आहे:
“भारतातील रक्ताची गरज ओळखून, मी माझ्या कुटुंबात, मित्रपरिवारात आणि समाजात विनामोबदला स्वैच्छिक रक्तदानाबाबत जनजागृती करेन. कोणत्याही भेदभावाशिवाय किंवा स्वार्थाशिवाय गरजू रुग्णांसाठी नियमित रक्तदान करण्याचा मी संकल्प करतो. रक्ताच्या कमतरतेमुळे कोणाचाही प्राण जाणार नाही, यासाठी मी कटिबद्ध राहीन.”
१ ऑक्टोबर रोजी होणाऱ्या राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिनानिमित्त जवळच्या अधिकृत रक्तपेढीत जाऊन किंवा आयोजित शिबिरात सहभागी होऊन रक्तदान करा आणि एका गरजू रुग्णासाठी आशेचा किरण बना!