नाशिक: आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या (AI) वेगवान विस्तारामुळे एका बाजूला नवनवीन तंत्रज्ञानाचे दालन खुले होत असताना, दुसऱ्या बाजूला सायबर गुन्हेगारीचे स्वरूपही अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि धोकेदायक बनत चालले आहे. नागरिकांनी आणि विद्यार्थ्यांनी समाजमाध्यमे, इंटरनेट तसेच डिजिटल व्यवहार करताना अधिक सजग व सतर्क राहणे काळाची गरज बनली आहे, असे आवाहन प्रसिद्ध सायबर तज्ज्ञ तन्मय दीक्षित यांनी केले आहे.
माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या वतीने राबविल्या जाणाऱ्या ‘लोकसंवाद’ उपक्रमांतर्गत नाशिक जिल्ह्यातील सटाणा येथील मराठा विद्या प्रसारक समाजाच्या कर्मवीर आबासाहेब तथा नारायण मान्साराम सोनवणे कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय तसेच जिजामाता गर्ल्स हायस्कूल व कनिष्ठ महाविद्यालयात ‘एआय व सायबर सुरक्षा’ या विषयावर विशेष मार्गदर्शन शिबिर आयोजित करण्यात आले होते.
एआयचा गैरवापर आणि आधुनिक सायबर गुन्हे
कार्यक्रमात मार्गदर्शन करताना श्री. दीक्षित यांनी स्पष्ट केले की, सध्या एआय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने नातेवाईकांचा किंवा ओळखीच्या व्यक्तींचा हुबेहूब बनावट आवाज (वॉइस क्लोनिंग), डीपफेक व्हिडिओ आणि बनावट सोशल मीडिया प्रोफाईल तयार करून लोकांची आर्थिक फसवणूक केली जात आहे. इतकेच नव्हे, तर ऑनलाइन टास्क फ्रॉड, मॅट्रिमोनियल साइट्सवरील बनावट प्रोफाइल्स आणि सध्या वेगाने पसरत असलेल्या ‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावाखाली नागरिकांना लाखो रुपयांचा गंडा घातला जात आहे. त्यामुळे कोणताही फोन, व्हिडिओ अथवा संशयास्पद संदेश आल्यास आधी त्याची खातरजमा करावी आणि नंतरच प्रतिसाद द्यावा.
तंत्रज्ञानाचा वापर हा नेहमी विधायक कामांसाठी आणि प्रगतीसाठी झाला पाहिजे. शासनाकडून तंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देण्यासाठी राबवल्या जाणाऱ्या सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज सारख्या स्पर्धांतून युवकांनी नवकल्पना विकसित करण्यावर भर दिला पाहिजे, असेही यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.
सायबर सुरक्षेसाठी या महत्त्वाच्या टिप्स पाळा:
- वैयक्तिक माहिती गुप्त ठेवा: सोशल मीडियावर प्रवासाचे लाईव्ह लोकेशन, घर बंद असल्याची माहिती अथवा कुटुंबातील सदस्यांची गोपनीय माहिती शेअर करणे टाळा.
- मजबूत पासवर्ड आणि 2FA: सर्व सोशल मीडिया आणि बँक खात्यांसाठी कठीण व वेगवेगळे पासवर्ड ठेवावेत आणि ‘टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन’ (2FA) नेहमी चालू ठेवावे.
- ओटीपी कोणालाही देऊ नका: कोणताही बँक अधिकारी, पोलीस किंवा शासकीय प्रतिनिधी फोनवर ओटीपी (OTP) अथवा पासवर्ड मागत नाही, त्यामुळे अशा कॉलपासून दूर राहा.
- डिजिटल अरेस्टच्या भूलथापांना बळी पडू नका: कायद्यानुसार अशा प्रकारची कोणतीही डिजिटल अटक अस्तित्वात नसते. असा कॉल आल्यास तत्काळ सायबर हेल्पलाइनशी संपर्क साधा.
शासनाचा ‘लोकसंवाद’ थेट जनतेच्या दारी
जिल्हा माहिती कार्यालय, नाशिक यांच्या माध्यमातून शासनाच्या विविध लोककल्याणकारी योजना आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित विषय थेट विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविले जात आहेत. नाशिक सिंहस्थ कुंभमेळा सारख्या भव्य आयोजनांप्रमाणेच डिजिटल सुरक्षेबाबतही जिल्हा प्रशासन वेगाने पावले उचलत आहे. विद्यार्थ्यांनी या शिबिरातून मिळालेली सायबर सुरक्षेची माहिती आपल्या पालकांपर्यंत आणि गावातील प्रत्येक नागरिकापर्यंत पोहोचवावी, असे आवाहन उपसंपादक किरण डोळस यांनी केले.
या कार्यक्रमास महाविद्यालयाचे प्राचार्य अनिल पाटील, उपप्राचार्य डॉ. आर. डी. वसाईत, डॉ. एस. बी. शेवाळे, जिजामाता महाविद्यालयाच्या मुख्याध्यापिका श्रीमती मालकरे, प्राध्यापक वर्ग आणि मोठ्या संख्येने विद्यार्थी उपस्थित होते. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. योगिता साळुंके यांनी केले, तर उपस्थितांचे आभार डॉ. पी. आर. देशमुख यांनी मानले.