मुंबई: राज्यातील जनतेला अधिक दर्जेदार, पारदर्शक आणि तत्पर आरोग्यसेवा मिळाव्यात यासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभागाने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते ‘वर्षा’ या शासकीय निवासस्थानी ‘एकात्मिक आरोग्य डॅशबोर्ड’, ‘एकात्मिक आरोग्य सुविधा केंद्र’ आणि शासकीय रुग्णालयांच्या ‘स्टार रेटिंग प्रणाली’ या तीन महत्त्वाकांक्षी उपक्रमांचा शुभारंभ करण्यात आला.
आरोग्यविषयक माहिती केवळ संकलित न राहता तिचा थेट उपयोग नागरिकांच्या हितासाठी आणि अचूक प्रशासकीय निर्णयांसाठी झाला पाहिजे, असा पुनरुच्चार मुख्यमंत्र्यांनी यावेळी केला. यापूर्वी प्रशासकीय कामात पारदर्शकता आणण्यासाठी शासनाने ‘महा-टॅक’ कक्षाची स्थापना करून योजनांचा प्रत्यक्ष प्रभाव तपासण्यावर भर दिला आहे, त्याच धर्तीवर आता आरोग्य विभागाचे कामकाजही डेटा-चालित केले जात आहे.
१. डेटावर आधारित निर्णयांसाठी ‘एकात्मिक आरोग्य डॅशबोर्ड’
सध्या आरोग्य विभागाच्या विविध योजना व कार्यक्रमांसाठी ४० हून अधिक वेगवेगळी पोर्टल्स कार्यरत आहेत. या सर्व पोर्टल्सवरील महत्त्वाची माहिती आता एकाच डिजिटल व्यासपीठावर संकलित करण्यात आली आहे:
- जिल्हानिहाय विश्लेषण: माता व बाल आरोग्य, क्षयरोग नियंत्रण आणि असंसर्गजन्य आजारांच्या तपासणीचे जिल्हानिहाय मूल्यांकन करणे सोपे होईल.
- त्वरित निर्णयप्रक्रिया: आरोग्यविषयक आव्हानांची तातडीने ओळख पटवून तात्काळ उपाययोजना राबवता येतील.
- ज्याप्रमाणे जमिनीच्या पारदर्शक नोंदींसाठी महाभूमी स्टॅक प्रणाली सुरू केली आहे, त्याचप्रमाणे आरोग्य क्षेत्रातील हा डॅशबोर्ड माहितीचे रूपांतर कृतीयोग्य डेटामध्ये करेल.
२. ‘१०४’ कॉल सेंटर आणि एकात्मिक आरोग्य सुविधा केंद्र
नागरिकांशी थेट संपर्क आणि संवाद प्रस्थापित करण्यासाठी ‘१०४’ कॉल सेंटर अद्ययावत करण्यात आले आहे:
- या केंद्रात दररोज सुमारे १,००० कॉल्स हाताळण्याची क्षमता असून प्रशिक्षित कर्मचारी कार्यरत राहतील.
- अतिजोखमीच्या गर्भवती महिला, प्रसूती झालेल्या माता, क्षयरुग्ण आणि दुर्धर आजारांनी ग्रस्त रुग्णांचा नियमित पाठपुरावा (Follow-up) केला जाईल.
- शासकीय रुग्णालयांतील सेवांबाबत थेट रुग्णांकडून अभिप्राय (Feedback) नोंदवले जातील.
- गंभीर अथवा आपत्कालीन स्थिती असल्यास जिल्हास्तरीय वैद्यकीय अधिकाऱ्यांना तात्काळ सतर्क केले जाईल.
३. शासकीय रुग्णालयांचे प्रमाणीकरण: ‘स्टार रेटिंग’ प्रणाली
राज्यातील शासकीय रुग्णालयांमध्ये दिल्या जाणाऱ्या सेवांचा दर्जा सुधारण्यासाठी स्टार रेटिंग (Star Rating) प्रणाली लागू करण्यात आली आहे. यामुळे रुग्णालयांमध्ये निकोप स्पर्धा निर्माण होईल आणि नागरिकांना दर्जेदार उपचार मिळतील.
मूल्यमापनाचे प्रमुख निकष:
- तज्ज्ञ डॉक्टर व आरोग्य कर्मचाऱ्यांची उपस्थिती
- औषधांचा पुरेसा साठा आणि मोफत वितरण
- लॅब/प्रयोगशाळा चाचण्यांची उपलब्धता
- ओपीडी (OPD) आणि आयपीडी (IPD) सेवांचे व्यवस्थापन
- परिसरातील स्वच्छता आणि रुग्णांचे प्रत्यक्ष समाधान
या प्रणालीमुळे नागरिकांना कोणत्या रुग्णालयात कोणती सुविधा उपलब्ध आहे, याची माहिती घरबसल्या एका क्लिकवर समजणार आहे.
४. कोल्हापूर येथे ‘महा पल्स एआय’ (Maha Pulse AI) पायलट प्रोजेक्ट
आरोग्य व्यवस्थेला आधुनिक तंत्रज्ञानाची आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेची (Artificial Intelligence) जोड देण्यासाठी कोल्हापूर जिल्ह्याची पायलट प्रोजेक्ट म्हणून निवड करण्यात आली आहे. या उपक्रमांतर्गत कोल्हापुरातील १०४ शासकीय आरोग्य संस्था आणि १२ तालुक्यांना एकात्मिक डिजिटल प्रणालीशी जोडण्यात आले आहे. यामुळे साधनसामग्रीचे नियोजन आणि रुग्णसेवेचा पाठपुरावा अचूकपणे करता येईल.
या कार्यक्रमास सार्वजनिक आरोग्य मंत्री प्रकाश आबिटकर, राज्यमंत्री मेघना साकोरे बोर्डीकर, मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्यासह आरोग्य विभागाचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. ‘मिशन आरोग्यम्’ अंतर्गत सुरू करण्यात आलेले हे उपक्रम महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेला अधिक सक्षम आणि लोकाभिमुख बनवतील, असा विश्वास यावेळी व्यक्त करण्यात आला.