मुंबई: राज्यातील दुर्गम भागातील आदिवासी विद्यार्थ्यांचे आरोग्य सुदृढ राखण्यासाठी आणि त्यांच्यातील कुपोषण तसेच रक्तक्षय (ॲनिमिया) समस्येचे समूळ उच्चाटन करण्यासाठी आदिवासी विकास विभागामार्फत विशेष ‘ॲनिमिया निवारण कार्यक्रम’ राबविण्यात येत आहे. या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेअंतर्गत अवघ्या दीड महिन्यात राज्यातील शासकीय व अनुदानित आश्रमशाळा आणि एकलव्य मॉडेल निवासी शाळांमधील तब्बल ७९ हजार ६२४ विद्यार्थ्यांची हिमोग्लोबिन (Hb) तपासणी यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहे.
सिटिझन्स असोसिएशन फॉर चाईल्ड राईट्स (CACR) सोबत भागीदारी
ॲनिमिया निर्मूलन मोहीम गतिमान आणि पारदर्शक पद्धतीने राबवण्यासाठी आदिवासी विकास विभागाने ‘सिटिझन्स असोसिएशन फॉर चाईल्ड राईट्स’ (CACR) या नामांकित सामाजिक संस्थेसोबत सामंजस्य करार (MoU) केला आहे. या संयुक्त विद्यमाने आश्रमशाळांमध्ये प्रत्यक्ष जाऊन विद्यार्थ्यांची डिजिटल पद्धतीने अचूक हिमोग्लोबिन तपासणी केली जात आहे.
आतापर्यंत तपासणी झालेल्या एकूण विद्यार्थ्यांमध्ये ३७ हजार ९१९ विद्यार्थी आणि ४१ हजार ७०५ विद्यार्थिनींचा समावेश आहे. विशेषतः किशोरवयीन विद्यार्थिनींमध्ये ॲनिमियाचे प्रमाण अधिक आढळण्याची शक्यता असल्याने या तपासणीमुळे वेळेत उपाययोजना करणे शक्य झाले आहे.
शासनाकडून विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी जशी PM Yasasvi Scholarship योजना राबवली जात आहे, त्याच धर्तीवर विद्यार्थ्यांचे शारीरिक आरोग्य निरोगी ठेवण्यासाठी ही आरोग्य मोहीम राबवण्यात येत आहे.
शाळानिहाय तपासणीचा तपशील
या तपासणी मोहिमेत राज्यातील विविध प्रकारच्या २०३ शाळांमधील विद्यार्थ्यांचा समावेश करण्यात आला आहे:
- १४९ शासकीय आश्रमशाळा: ५५,८६८ विद्यार्थी
- ४८ अनुदानित आश्रमशाळा: २२,४२० विद्यार्थी
- ६ एकलव्य मॉडेल निवासी शाळा (EMRS): १,३३६ विद्यार्थी
विभागनिहाय तपासणीची आकडेवारी
नाशिक आणि ठाणे या आदिवासीबहुल विभागांमध्ये मोहिमेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला आहे. विभागांनुसार तपासणी खालीलप्रमाणे झाली आहे:
| विभाग | तपासणी झालेली विद्यार्थी संख्या |
|---|---|
| नाशिक विभाग (१०४ शाळा) | ४१,४६९ |
| ठाणे विभाग (८१ शाळा) | ३३,४२६ |
| अमरावती विभाग (११ शाळा) | २,८९८ |
| नागपूर विभाग (७ शाळा) | १,८३१ |
कमी हिमोग्लोबिन असणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पूरक पोषण आहार
हिमोग्लोबिन तपासणीदरम्यान ज्या विद्यार्थ्यांमध्ये रक्ताचे प्रमाण (Hb count) कमी आढळले आहे, त्यांची स्वतंत्र नोंद ठेवली जात आहे. अशा विद्यार्थ्यांना त्वरित आयर्न व फॉलिक ॲसिडच्या गोळ्या, गूळ-शेंगदाणे, पौष्टिक लाडू आणि विशेष आहाराच्या माध्यमातून पूरक पोषण देण्याचे निर्देश संबंधित अधीक्षकांना देण्यात आले आहेत.
समाजात जशी आरोग्याविषयी जागृती निर्माण करण्यासाठी नेत्रदान चळवळ आणि आरोग्य तपासणी मोहीम राबवली जाते, त्याचप्रमाणे मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी नियमित आरोग्य तपासणी अत्यावश्यक आहे.
आरोग्य आणि शिक्षणाला विभागाचे सर्वोच्च प्राधान्य: लीना बनसोड
या मोहिमेबाबत माहिती देताना आदिवासी विकास विभाग आयुक्त लीना बनसोड यांनी सांगितले की, “आदिवासी विद्यार्थ्यांचे सुदृढ आरोग्य आणि दर्जेदार शिक्षण हे विभागाचे प्रमुख ध्येय आहे. ॲनिमियासारख्या समस्येमुळे मुलांच्या एकाग्रतेवर व शैक्षणिक प्रगतीवर परिणाम होतो. म्हणूनच आम्ही दीड महिन्यात ७९ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची तपासणी पूर्ण केली असून पुढील काळात योग्य उपचार आणि सकस आहार पुरवून आदिवासी शाळा ॲनिमियामुक्त करण्यात येतील.”