मुंबई: महाराष्ट्रातील सर्वसामान्य जनतेला त्यांच्या गावाजवळ आणि तालुक्याच्या ठिकाणी वेळेत व दर्जेदार आरोग्यसेवा मिळाव्यात यासाठी राज्य शासनाच्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाने अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. राज्यातील ग्रामीण रुग्णालयापासून ते थेट जिल्हा रुग्णालयापर्यंत प्रत्येक स्तरावर कोणत्या वैद्यकीय सुविधा, तज्ज्ञ डॉक्टर्स, चाचण्या, औषधे आणि मनुष्यबळ उपलब्ध असावे, यासाठी रुग्णालयनिहाय सर्वसमावेशक मानके (Standards) निश्चित करण्यात आली आहेत, अशी माहिती सार्वजनिक आरोग्य मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी दिली आहे. या निर्णयाबाबतचा शासन निर्णय (GR) नुकताच जारी करण्यात आला आहे.
आरोग्य मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी यापूर्वीही आरोग्य यंत्रणा बळकट करण्यासाठी वेगाने पावले उचलली असून, नुकतेच त्यांनी नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळ्यासाठी आरोग्य यंत्रणा सज्ज करण्याचे निर्देश दिले होते. आता संपूर्ण राज्यातील शासकीय आरोग्य संस्थांच्या पुनर्रचनेमुळे सर्वसामान्यांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
रुग्णालयांच्या क्षमतेनुसार सेवांचे वर्गीकरण
नवीन मानकांनुसार शासकीय रुग्णालयांची रचना आणि क्षमता लक्षात घेऊन तेथे उपलब्ध केल्या जाणाऱ्या सेवांचे सुस्पष्ट निकष ठरवण्यात आले आहेत:
- ग्रामीण रुग्णालय
- ३०, ५० व १०० खाटांची उपजिल्हा रुग्णालये
- सामान्य रुग्णालये आणि जिल्हा रुग्णालये
या सर्व स्तरांवर फिजिशियन, सर्जन, स्त्रीरोग व प्रसूती तज्ज्ञ, बालरोग तज्ज्ञ, अस्थिव्यंग तज्ज्ञ (ऑर्थोपेडिक), नेत्रशल्यचिकित्सक, भूलतज्ज्ञ, दंतशल्यचिकित्सक आणि रेडिओलॉजिस्ट यांसारख्या तज्ज्ञांच्या सेवा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत. यामुळे स्थानिक रुग्णांना मोठ्या शहरांकडे किंवा खासगी रुग्णालयांकडे धाव घेण्याची गरज पडणार नाही.
स्थानिक पातळीवर ३०८ प्रकारच्या निदानात्मक चाचण्या
रुग्णांना आजाराचे वेळेवर निदान व्हावे यासाठी राज्य शासनाने तब्बल ३०८ प्रकारच्या वैद्यकीय चाचण्यांची उपलब्धता निश्चित केली आहे:
- ग्रामीण रुग्णालये: ७६ प्रकारच्या चाचण्या उपलब्ध असतील.
- १०० खाटांची उपजिल्हा रुग्णालये: ११० प्रकारच्या चाचण्या केल्या जातील.
- जिल्हा रुग्णालये: १२२ प्रकारच्या अत्याधुनिक चाचण्यांची सोय असेल.
यात रक्तातील साखर, हिमोग्लोबिन, थायरॉईड, लिपिड प्रोफाइल, यकृत (Liver) आणि मूत्रपिंड (Kidney) कार्य तपासणी, HbA1C, पॅप स्मिअर तसेच संसर्गजन्य आजारांच्या सर्व प्रमुख तपासण्यांचा समावेश असेल.
एक्स-रेपासून थेट एमआरआय (MRI) पर्यंत अत्याधुनिक सुविधा
रुग्णालय स्तरावर एक्स-रे आणि सोनोग्राफीसारख्या रेडिओलॉजी सुविधांना प्राधान्य देण्यात आले आहे. १०० हून अधिक खाटांच्या रुग्णालयांत सीटी स्कॅन (CT Scan) आणि जिल्हा रुग्णालयांमध्ये एमआरआय (MRI) सुविधा अनिवार्य करण्याचे निकष ठेवण्यात आले आहेत. परिणामी, गंभीर आजार असलेल्या रुग्णांना आधुनिक तपासण्या शासकीय दरात किंवा मोफत शासकीय व्यवस्थेतच मिळतील.
ज्याप्रमाणे ग्रामीण भागातील लोकांच्या अडचणी दूर करण्यासाठी जनसंवाद कार्यक्रमांच्या माध्यमातून थेट प्रश्न सोडवले जातात, त्याच धर्तीवर आरोग्य सुविधेत पारदर्शकता आणून नागरिकांचा शासकीय व्यवस्थेवरील विश्वास वाढवण्याचा हा प्रयत्न आहे. तसेच ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी सरकारने नुकताच शेतीसाठी माती-मुरूम वाहणाऱ्या ट्रॅक्टरवर कारवाई न करण्याचा निर्णय घेतला होता; आता आरोग्य सेवेच्या मानकांमुळे ग्रामीण जनतेचा आरोग्य खर्चही मोठ्या प्रमाणात वाचणार आहे.
प्रशिक्षित मनुष्यबळ आणि अत्यावश्यक औषधांचा पुरवठा
केवळ इमारत किंवा यंत्रसामग्री असून उपयोग नसतो, तर तिथे प्रशिक्षित कर्मचारी असणे तितकेच महत्त्वाचे असते. राष्ट्रीय आरोग्य अभियानाच्या (NHM) माध्यमातून आरोग्य संस्थांना अतिरिक्त मनुष्यबळ देण्यात आले आहे. यात १११ सुपर स्पेशालिस्ट, १,५१९ स्पेशालिस्ट, २,९१९ वैद्यकीय अधिकारी, ३,००५ आयुष वैद्यकीय अधिकारी आणि ११,५७१ स्टाफ नर्स कार्यरत आहेत. याशिवाय रक्तपेढी, डायलिसिस युनिट, प्रसूती कक्ष, माता-बाल आरोग्य सेवा आणि रुग्णवाहिका व्यवस्था अधिक सक्षम करण्याचे निर्देश आरोग्य विभागाने दिले आहेत.