मुंबई: देशातील नामांकित व उच्च दर्जाच्या शिक्षण संस्थांमध्ये पदवी, पदव्युत्तर पदवी आणि पदव्युत्तर पदविका अभ्यासक्रमांचे शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जातीतील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय, सांस्कृतिक कार्य व विशेष सहाय्य विभागातर्फे दिला जाणारा ‘राजर्षी शाहू महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती’ उपक्रम शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी सुरू झाला असून पात्र विद्यार्थ्यांकडून अर्ज मागविण्यात आले आहेत.
उच्च शिक्षणाच्या माध्यमातून सामाजिक व आर्थिक प्रगती साधण्यासाठी राज्य सरकार विविध उपक्रम राबवत असते. नुकतीच गडचिरोलीच्या दुर्गम भागातील आदिवासी विद्यार्थ्यांची विमानाने गगनभरारी आपण पाहिली आहे. त्याच धर्तीवर राज्यातील अनुसूचित जाती व नवबौद्ध घटकातील विद्यार्थ्यांना देशातील सर्वोच्च शिक्षण संस्थांमध्ये शिकण्याची संधी मिळावी, हा या शिष्यवृत्तीचा मुख्य उद्देश आहे.
दरवर्षी १०० विद्यार्थ्यांना मिळणार शिष्यवृत्तीचा लाभ
सामाजिक न्याय विभागाच्या सुधारित नियमांनुसार, राज्यातील अनुसूचित जाती (नवबौद्धांसह) प्रवर्गातील दरवर्षी १०० गुणवंत विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ दिला जातो. भारत सरकारच्या मनुष्यबळ विकास मंत्रालयाच्या संकेतस्थळावर मान्यताप्राप्त खालील संस्थांमधील प्रवेशित विद्यार्थी या शिष्यवृत्तीसाठी पात्र ठरणार आहेत:
- एम्स (AIIMS)
- आयआयएम (IIM)
- आयआयटी (IIT)
- आयआयआयटी (IIITs)
- एनआयटी (NIT)
- आयआयएससी (IISc)
- आयआयएसईआर (IISER)
- इन्स्टिट्यूट ऑफ नॅशनल इम्पॉर्टन्स (INI) व इतर नामांकित संस्था
विद्यार्थ्यांच्या कल्पकतेला व कौशल्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी राज्य सरकार सातत्याने प्रयत्नशील आहे. जसे महाराष्ट्राला ‘इनोव्हेशन हब’ बनवण्यासाठी ‘द गव्हर्नन्स चॅलेंज २०२६’ची घोषणा करण्यात आली आहे, तसेच या शिष्यवृत्तीमुळे उच्च शिक्षणातील गुणवत्तेला मोठा वाव मिळणार आहे.
योजनेच्या प्रमुख अटी व स्वरूप
या शिष्यवृत्ती योजनेमध्ये शासन निर्णयातील परिशिष्ट ‘ब’ मध्ये नमूद केलेल्या मुख्य शाखा व त्यांच्या उपशाखांचा समावेश करण्यात आला आहे. भविष्यात या संस्थांमध्ये सुरू होणाऱ्या नवीन शाखांमधील विद्यार्थ्यांनाही ही शिष्यवृत्ती लागू राहील.
महत्त्वाची नोंद: आयआयटी (IIT) मधील प्रिपरेटरी कोर्स (Preparatory Course) वगळता इतर सर्व पूर्णवेळ (Full-Time) पदवी, पदव्युत्तर पदवी व पदविका अभ्यासक्रमांसाठी ही शिष्यवृत्ती अनुज्ञेय असणार आहे.
अर्ज कसा करावा? (Application Process)
पात्र विद्यार्थ्यांनी अर्जाचा विहित नमुना महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून किंवा सामाजिक न्याय विभागाच्या संकेतस्थळावरून डाउनलोड करावा.
- अर्ज पूर्ण भरून त्यासोबत आवश्यक सर्व शैक्षणिक व जातीचे दाखले आणि प्रवेशाची कागदपत्रे जोडावीत.
- पूर्ण भरलेला अर्ज ‘मा. आयुक्त, समाज कल्याण आयुक्तालय, महाराष्ट्र राज्य, ३-गिरणार सांगवी रोड, पुणे’ येथे प्रत्यक्ष जाऊन अथवा टपालाद्वारे पाठवायचा आहे.
अर्ज सादर करण्याची अंतिम मुदत
शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी अर्ज सादर करण्याची अंतिम मुदत शुक्रवार, ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सायंकाळी ६:१५ वाजेपर्यंत आहे. विहित मुदतीनंतर आलेले अर्ज स्वीकारले जाणार नाहीत, अशी माहिती मुंबई उपनगरचे सहाय्यक आयुक्त (समाजकल्याण) यांनी दिली आहे.
देशातील सर्वोत्तम संस्थांमध्ये उच्च शिक्षण घेण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या अनुसूचित जातीतील विद्यार्थ्यांनी या सुवर्णसंधीचा लाभ घ्यावा आणि मुदतीपूर्वी आपले अर्ज सादर करावेत, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.