महाराष्ट्राच्या पूर्व टोकावर वसलेल्या आणि घनदाट जंगलांनी वेढलेल्या गडचिरोली जिल्ह्यातील आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना आता नवे पंख लाभले आहेत. ज्या मुला-मुलींसाठी पूर्वी जिल्ह्याचे मुख्यालय गाठणे हेही एक मोठे आव्हान असायचे, तीच नवी पिढी आज थेट विमानाने दिल्ली, मुंबई, हैदराबाद आणि बंगळुरू सारख्या महानगरांमध्ये शैक्षणिक अभ्यास दौऱ्यासाठी पोहोचत आहे. राष्ट्रपती भवनात जाऊन देशाच्या राष्ट्रपतींशी संवाद साधण्यापासून ते संसद भवन, आयआयटी आणि इस्रोसारख्या शिखर संस्थांना भेटी देण्यापर्यंतचा हा प्रवास आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला नवी दिशा देणारा ठरत आहे.
जंगलाच्या कुशीतून थेट राष्ट्रपती भवनापर्यंतचा प्रेरणादायी प्रवास
गडचिरोलीतील शासकीय आश्रमशाळेतील एका विद्यार्थ्याने दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती द्रौपदी मुर्मू यांच्यासमोर आत्मविश्वासाने उभे राहून, “मला मोठे होऊन शिक्षक व्हायचे आहे,” असे सांगणे हा या संपूर्ण परिवर्तनाचा अत्यंत बोलका क्षण ठरला. राष्ट्रपतींनी विद्यार्थ्यांचे आत्मीयतेने स्वागत करत, त्यांना मोठी स्वप्ने पाहण्याचा आणि चिकाटीच्या बळावर ती पूर्ण करण्याचा संदेश दिला.
हा केवळ एका विद्यार्थ्याचा अनुभव नसून, गडचिरोलीतील नव्या आदिवासी पिढीच्या बदलत्या आकांक्षांचे प्रतीक आहे. आपली समृद्ध संस्कृती आणि परंपरा जपत आधुनिक शिक्षण, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या दिशेने ही मुले आत्मविश्वासाने पावले टाकत आहेत.
तीन विभागांच्या पुढाकारातून संधींचे नवे आकाश
दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांच्या अनुभवविश्वाचा विस्तार करण्यासाठी राज्य शासन व गडचिरोली जिल्हा प्रशासनाच्या वतीने विशेष उपक्रम राबवले जात आहेत. जागतिक आदिवासी दिन असो किंवा शैक्षणिक उपक्रम, आदिवासी भागातील मुला-मुलींना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्न केले जात आहेत.
- सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग: गेल्या तीन वर्षांत शासकीय निवासी शाळांमधील ३६० विद्यार्थ्यांना विमानाने हैदराबाद, बंगळुरू आणि दिल्लीच्या अभ्यासदौऱ्याची संधी दिली. नागपूर विमानतळावरून दिल्लीकडे झेपावताना या विद्यार्थ्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद वाखाणण्याजोगा होता.
- आदिवासी विकास विभाग: जिल्हा वार्षिक योजनेतून गडचिरोली, अहेरी व भामरागड येथील ९६ आश्रमशाळकरी विद्यार्थ्यांना दिल्ली दौऱ्यावर नेण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी संसद भवन, पंतप्रधान संग्रहालय, आयआयटी दिल्ली, लाल किल्ला आणि राष्ट्रीय विज्ञान केंद्राला भेट दिली.
- ‘मिशन जिकतूर’ (जिल्हा परिषद उपक्रम): ग्रामीण व दुर्गम भागातील गुणवत्ताधारक विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी जिल्हा परिषदेने ‘मिशन जिकतूर’ सुरू केले आहे. याअंतर्गत शिष्यवृत्तीधारक विद्यार्थ्यांना विमानाने मुंबईच्या अभ्यासदौऱ्यावर नेऊन मंत्रालय, विधानभवन व नेहरू विज्ञान केंद्राचे दर्शन घडवण्यात आले.
केवळ सहल नाही, तर आत्मविश्वासाची पेरणी!
या अभ्यासदौऱ्यांचे मूल्यमापन केवळ विमानप्रवासापुरते मर्यादित नाही. एखाद्या मुलाला पुस्तकात वाचून ‘वैज्ञानिक किंवा अधिकारी हो’ असे सांगणे आणि त्याला प्रत्यक्ष आयआयटी, संसद भवन वा मंत्रालय दाखवणे यात मोठा फरक आहे. प्रत्यक्ष अनुभवामुळे ‘मीसुद्धा या ठिकाणी शिकू शकतो आणि मोठा अधिकारी बनू शकतो’ हा आत्मविश्वास विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजत आहे.
आपल्या भागातील आदिवासी संस्कृतीचा गौरव करत आणि मुळांशी नाते घट्ट ठेवत आधुनिक जगाची क्षितिजे खुली करणे, हाच या उपक्रमांचा मुख्य उद्देश आहे. विमानाने कापलेले अंतर काही तासांचे असले, तरी या प्रवासाने विद्यार्थ्यांच्या मनातील न्यूनगंडाचे अंतर कायमचे पुसून टाकले आहे.