सांगली जिल्ह्यातील बत्तीस शिराळा येथील प्रसिद्ध नागपंचमी उत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर नागरिकांनी मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे आणि वन्यजीव संरक्षण कायद्याचे काटेकोर पालन करूनच सण साजरा करावा, असे आवाहन सांगलीचे पालकमंत्री आणि राज्याचे उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी केले आहे. जिल्हाधिकारी कार्यालयात आयोजित विशेष नियोजन बैठकीत ते बोलत होते.
बत्तीस शिराळ्यातील नागपंचमी उत्सवाचे महत्त्व आणि प्रशासकीय दक्षता
शिराळा येथील नागपंचमीचा सण केवळ सांगली जिल्ह्यासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रात आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरतो. या उत्सवासाठी राज्यभरातून लाखो भाविक आणि पर्यटक शिराळ्यात दाखल होतात. या पार्श्वभूमीवर वन विभाग, महसूल प्रशासन आणि पोलीस यंत्रणा यांनी पूर्णपणे सतर्क राहून नियमांची अंमलबजावणी करावी, अशा स्पष्ट सूचना पालकमंत्र्यांनी दिल्या आहेत.
या बैठकीस आमदार सत्यजीत देशमुख, जिल्हाधिकारी डॉ. मैनाक घोष, उपवनसंरक्षक सागर गवते, विभागीय वन अधिकारी प्रशांत वरूडे आणि पोलीस उपअधीक्षक अरुण पाटील यांच्यासह विविध विभागांचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.
नाग-साप पकडणे कायद्याने गुन्हा: दंड आणि शिक्षेची तरतूद
वन्यजीव संरक्षण अधिनियम, १९७२ अंतर्गत सापांना पकडणे, त्यांचे प्रदर्शन करणे किंवा त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाला इजा पोहोचवणे हा गंभीर स्वरूपाचा गुन्हा आहे. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार शिराळा आणि परिसरात जिवंत सापांचे प्रदर्शन करण्यावर पूर्ण बंदी आहे.
- कलम ९: वन्यजीवांना पकडणे, त्यांना त्रास देणे किंवा त्यांचा अधिवास नष्ट करणे हा कायद्याने गुन्हा ठरतो.
- कलम ५१: या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तीस ३ ते ७ वर्षांपर्यंतचा कठोर कारावास आणि किमान २५,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही प्रकारच्या शिक्षेची तरतूद आहे.
जर कुठेही जिवंत साप पकडल्याचे किंवा त्यांचे प्रदर्शन भरवल्याचे निदर्शनास आल्यास नागरिकांनी तात्काळ वन विभाग अथवा पोलिसांशी संपर्क साधावा, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि जनजागृतीवर भर
जिल्हाधिकारी डॉ. मैनाक घोष यांनी सांगताना सांगितले की, शिराळा व लगतच्या भागात गस्तीसाठी विशेष वन पथके तैनात करण्यात आली आहेत. तसेच नागरिकांमध्ये अंधश्रद्धा दूर करून वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी पत्रके वाटप आणि ध्वनिक्षेपकाद्वारे सातत्याने जनजागृती केली जात आहे. शेती व्यवसायात साप हे शेतकर्‍यांचे मित्र मानले जातात, त्यामुळे निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी वन्यजीवांचे रक्षण करणे आवश्यक आहे. सध्या शेतकरी खरीप पीकविमा नोंदणी प्रक्रियेत व्यस्त असताना, शेतातील या मित्रजीवांचे संरक्षण करणेही तेवढेच महत्त्वाचे आहे.
राज्य शासन सध्या प्रशासनाला अधिक लोकाभिमुख बनवत असून, ज्याप्रमाणे छत्रपती शिवाजी महाराज महाराजस्व समाधान शिबिर द्वारे नागरिकांना घरपोच सेवा दिल्या जात आहेत, त्याचप्रमाणे कायदा व सुव्यवस्था अबाधित राखण्यासाठी प्रशासन सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहे. याशिवाय, समाजात शास्त्रीय विचारांचा प्रसार होत असताना राष्ट्रीय स्तरावर महाराष्ट्राची शैक्षणिक भरारी ही अभिमानास्पद बाब ठरत असून, नागरिकांनी नागपंचमीच्या दिवशीही पर्यावरणपूरक आणि कायदेशीर मार्ग निवडावा असे आवाहन करण्यात आले आहे.
नागरिकांना प्रशासनाचे आवाहन
नागपंचमीचा सण आनंदात आणि शांततेत पार पाडण्यासाठी सर्व नागरिकांनी कायदा व सुव्यवस्थेला सहकार्य करावे. परंपरेचे जतन करताना वन्यजीवांचे रक्षण करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, असे शेवटी पालकमंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी नमूद केले.