मुंबई: लोकशाहीर साहित्यरत्न अण्णा भाऊ साठे यांचे साहित्य, कार्य आणि विचार केवळ महाराष्ट्रापुरते मर्यादित नसून संपूर्ण जगासाठी दिशादर्शक आहेत. मुंबईतील चिरागनगर या त्यांच्या कर्मभूमीत उभारण्यात येणारे ‘लोकशाहीर साहित्यरत्न अण्णा भाऊ साठे संशोधन व प्रशिक्षण संस्था’ (आर्टी) आणि भव्य स्मारक हे केवळ एक इमारत नसून वंचित, कष्टकरी आणि उपेक्षित घटकांच्या स्वाभिमानाचे तसेच सामाजिक परिवर्तनाचे जिवंत प्रतीक ठरेल, असा ठाम विश्वास मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केला.
घाटकोपर येथील चिरागनगर येथे झोपडपट्टी पुनर्वसन प्राधिकरण (SRA) द्वारे उभारण्यात येणाऱ्या या स्मारकाच्या पहिल्या टप्प्याचे भूमिपूजन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या हस्ते उत्साहात पार पडले. यापूर्वी शहरात विविध सांस्कृतिक उपक्रमांना चालना देताना लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे नाट्यगृह हे विचारांचे आणि साहित्याचे ऊर्जाकेंद्र ठरेल असे सांगत राज्य शासनाने अण्णा भाऊंच्या विचारांचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्प व्यक्त केला होता.
कोणालाही बेघर न करता सन्मानपूर्वक पुनर्वसन
स्मारकाच्या उभारणीबाबत बोलताना मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले की, २०१६ मध्ये या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा निर्णय घेण्यात आला होता. खाजगी विकासकांऐवजी झोपडपट्टी पुनर्वसन प्राधिकरणाकडून (एसआरए) काम पूर्ण करण्याचा धोरणात्मक निर्णय शासनाने घेतला, ज्यामुळे प्रकल्पात पारदर्शकता आणि गती आली आहे.
या प्रकल्पात स्थानिक नागरिकांच्या पुनर्वसनाला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे. पात्र असो किंवा अपात्र, परिसरातील प्रत्येक नागरिकाला हक्काचे घर देऊनच हे स्मारक उभारले जाईल. जुलै २०२९ पर्यंत हे काम पूर्ण करण्याचे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते या स्मारकाचे लोकार्पण करण्याचा मानस आहे.
जागतिक पटलावर अण्णा भाऊ साठे यांचे साहित्य
लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांच्या साहित्याचा गौरव करताना मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले की, त्यांच्या कथा-कादंबऱ्यांचा जगातील २७ हून अधिक भाषांमध्ये अनुवाद झाला आहे. रशियन, फ्रेंच आणि इटालियनसारख्या आंतरराष्ट्रीय भाषांमधून त्यांचे साहित्य जगभरात पोहोचले आहे. २०२२ मध्ये रशियातील मॉस्को विद्यापीठात अण्णा भाऊंच्या पुतळ्याचे अनावरण झाले, ही संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी अभिमानास्पद बाब आहे.
३०० कोटींचा निधी आणि ‘आर्टी’ची स्थापना: उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी आपल्या भाषणात सांगितले की, शोषित आणि कष्टकऱ्यांच्या न्यायासाठी आयुष्य वेचणाऱ्या अण्णा भाऊ साठे यांच्या स्मारकासाठी शासनाने ३०० कोटी रुपयांची तरतूद केली आहे. याशिवाय, अण्णा भाऊंच्या मूळ गावी म्हणजे वाटेगाव येथेही ५० कोटी रुपये खर्चून स्वतंत्र स्मारक उभारले जात आहे.
राज्य शासन सर्वसामान्य नागरिक, महिला आणि वंचित घटकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कटिबद्ध आहे. जसे विविध शासकीय योजनांतून भारतीय संस्कृतीचे वेगळेपण आणि मुलींचे आर्थिक सक्षमीकरण साधले जात आहे, तसेच सामाजिक समता टिकवण्यासाठी ही पावले उचलली जात आहेत.
‘आर्टी’ संस्थेमुळे मातंग समाजाचा सर्वांगीण विकास
केंद्रीय सामाजिक न्याय राज्यमंत्री रामदास आठवले यांनी सांगितले की, ‘बार्टी’च्या धर्तीवर स्थापन झालेली **’आर्टी’ (AARTI)** संस्था मातंग समाजातील तरुणांना स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन, कौशल्य विकास, रोजगार आणि उद्योजकतेच्या नवीन संधी उपलब्ध करून देईल. यामुळे या समाजातील तरुणांना रोजगाराच्या मुख्य प्रवाहात येण्यास मोठी मदत होईल.
अण्णा भाऊ साठे स्मारकाची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- भव्य कांस्य पुतळा: प्रकल्पात २० मीटर उंचीचा भव्य कांस्य पुतळा आणि आधुनिक प्रोजेक्शन मॅपिंग (लेझर शो) असणार आहे.
- मूळ घराचे जतन: चिरागनगरमधील अण्णा भाऊंच्या मूळ घराचे वाटेगाव येथील घराच्या धर्तीवर जतन केले जाईल.
- ६ मीटर उंच प्रेरणा भिंत: या भिंतीवर अण्णा भाऊंचा जीवनपट, म्युरल्स आणि ध्वनी-प्रकाश शो (Sound & Light Show) असेल.
- डिजिटल अनुभव दालन: व्हर्चुअल टूर, मेणाचा पुतळा (Wax Statue), बहुभाषिक ऑडिओ आणि सेल्फी पॉइंट सुविधा.
- ‘वॉक विथ अण्णा भाऊ’: वाटेगाव ते मुंबई दरम्यानचा २५५ कि.मी.चा ऐतिहासिक पायी प्रवास दाखवणारे विशेष दालन.
- अभ्यास व प्रशिक्षण केंद्र: अद्ययावत ग्रंथालय, स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन केंद्र, अभ्यासिका आणि कौशल्य विकास केंद्र.
- इतर सुविधा: भव्य ॲम्फिथिएटर, हरित छत (Green Roof) आणि १५० वाहनांसाठी पार्किंग व्यवस्था.
या कार्यक्रमादरम्यान एसआरएच्या ‘पारदर्शकतेतून परिवर्तनांकडे’ या कॉफीटेबल बुकचे प्रकाशन करण्यात आले. तसेच यूपीएससी परीक्षेत यश मिळवलेल्या प्रेरणा कैलास खवले हिचा आणि अण्णा भाऊ साठे यांच्या कुटुंबीयांचा विशेष सत्कार करण्यात आला.