मुंबई: बदलत्या हवामानाचा आणि निसर्गाच्या लहरीपणाचा थेट परिणाम शेती क्षेत्रावर होत असतो. यामध्ये सध्या ‘एल निनो’ (El Nino) या हवामानविषयक संकल्पनेची मोठ्या प्रमाणावर चर्चा सुरू आहे. याच पार्श्वभूमीवर, माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय निर्मित ‘दिलखुलास’ या लोकप्रिय कार्यक्रमातून कोकणातील शेती, एल निनोचा होणारा प्रभाव आणि त्यावर करायच्या उपाययोजना या अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर सविस्तर प्रकाश टाकला जाणार आहे.
या विशेष भागात ग्रामीण कृषी मौसम सेवा केंद्र, मुळदे येथील प्रसिद्ध कृषी हवामान शास्त्रज्ञ डॉ. यशवंत मुठाळ यांची विशेष मुलाखत प्रसारित केली जाणार आहे. राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरणारे हे मार्गदर्शन असणार आहे.
मुलाखतीची वेळ आणि कुठे ऐकता येणार?
डॉ. यशवंत मुठाळ यांची ही अभ्यासपूर्ण मुलाखत खालील वेळेत प्रसारित केली जाईल:
- दिनांक: शनिवार, २० जून २०२६
- वेळ: सकाळी ७.२५ ते ७.४०
- माध्यम: राज्यातील सर्व आकाशवाणी (All India Radio) केंद्रांवरून ही मुलाखत ऐकता येईल.
- मोबाईल ॲप: ज्यांना रेडिओवर ऐकणे शक्य नाही, ते ‘न्यूज ऑन एआयआर’ (News On AIR) या मोबाईल ॲप्लिकेशनवरही ही मुलाखत ऐकू शकतात.
- मुलाखतकार: निलेश पवार यांनी ही मुलाखत घेतली आहे.
महाराष्ट्रात जसे ग्रामीण विकासाचे व दळणवळणाचे विविध प्रकल्प वेगाने पुढे जात आहेत, जसे की मुंबई ते पुणे प्रवास अवघ्या ४८ मिनिटांत! पूर्ण करणाऱ्या बुलेट ट्रेन प्रकल्पाची जोरदार चर्चा आहे; तसेच ग्रामीण स्तरावर शाश्वत विकासासाठी कृषी क्षेत्राला तांत्रिक आणि शास्त्रीय ज्ञानाची जोड देणे अत्यंत आवश्यक आहे.
मुलाखतीतील प्रमुख मुद्दे आणि शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शन
कृषी हवामान शास्त्रज्ञ डॉ. यशवंत मुठाळ यांनी या मुलाखतीमध्ये कोकणातील भौगोलिक परिस्थिती आणि तेथील शेतीसमोरील आव्हानांचा सविस्तर आढावा घेतला आहे. या मुलाखती दरम्यान खालील मुद्द्यांवर महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन मिळणार आहे:
- एल निनोचा प्रभाव: एल निनो या हवामानविषयक बदलांमुळे कोकणातील शेतीवर काय परिणाम होतो?
- पर्जन्यमानातील बदल आणि तापमानवाढ: पावसाच्या लहरीपणामुळे आणि वाढत्या तापमानामुळे पिकांच्या वाढीवर होणारे विपरीत परिणाम.
- आधुनिक पीक व्यवस्थापन पद्धती: बदलत्या वातावरणात पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी शेतकऱ्यांनी कोणत्या सुधारित पद्धती वापराव्यात?
- जलसंधारण उपाययोजना: पाण्याचा कार्यक्षम वापर आणि पाणी टंचाईवर मात करण्यासाठीच्या उपाययोजना.
- हवामान अंदाजाचा प्रभावी वापर: हवामान खात्याने दिलेल्या अंदाजाचा शेतीच्या दैनंदिन नियोजनात कसा वापर करावा, जेणेकरून शेतीतील जोखीम कमी होईल.
ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांचे सक्षमीकरण करणे आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या विकासासाठी ‘स्टेट सीएसआर’ कक्ष उभारण्यासारख्या सरकारी उपक्रमांमुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ मिळत आहे. अशाच प्रकारे, हवामानावर आधारित आधुनिक शेतीचे योग्य नियोजन शेतकऱ्यांच्या आर्थिक प्रगतीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.
कोकणातील शेतकऱ्यांसाठी पर्वणी!
कोकणची मुख्य पिके असणारे भात, आंबा, काजू आणि नारळ-सुपारीच्या बागांना बदलत्या हवामानाशी कसे जुळवून घेता येईल, याबद्दलची व्यावहारिक माहिती या मुलाखतीतून मिळणार आहे. कोकणातील प्रत्येक शेतकऱ्याने ही मुलाखत नक्की ऐकावी आणि त्यानुसार आपल्या शेतीचे नियोजन करावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.