महिला स्वयंसहायता गटांमुळे देशात ग्रामीण क्रांती; राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांचे प्रतिपादन

मुंबई: देशातील ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील महिलांचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय सक्षमीकरण करण्यात महिला स्वयंसहायता गटांनी (Self-Help Groups) अत्यंत मोलाची भूमिका बजावली आहे. या बचत गटांमुळे ग्रामीण भागात एक मोठी क्रांती झाली असून, महिलांमध्ये नेतृत्वाची नवी ऊर्जा निर्माण होत आहे, असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले. महिला सक्षमीकरणाचा हा प्रवाह समाजातील शेवटच्या स्तरावरील महिलेपर्यंत पोहोचवणे गरजेचे असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.

मुंबई येथे आयोजित ‘फॉर्च्यून इंडिया १०० मोस्ट पॉवरफुल वुमेन’ (Fortune India 100 Most Powerful Women) या प्रतिष्ठित पुरस्कार सोहळ्याच्या शुभारंभप्रसंगी राज्यपाल बोलत होते. यावेळी केंद्रीय आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री अनुप्रिया पटेल यांच्यासह विविध क्षेत्रातील नामवंत महिला उपस्थित होत्या.

बचत गटांमुळे महिलांचा वाढला आत्मविश्वास

राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी आपल्या भाषणात महिला बचत गटांच्या यशोगाथांवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले की, पूर्वी बँकेची पायरी चढायला घाबरणाऱ्या ग्रामीण भागातील महिला आज अत्यंत आत्मविश्वासाने बँकिंग व्यवहार आणि व्यावसायिक सादरीकरण (PowerPoint Presentations) करत आहेत. त्रिपुरा येथील एका सामान्य महिलेचे उदाहरण देत त्यांनी सांगितले की, आज ती महिला ‘बँक सखी’ म्हणून काम करत असून इतर शेकडो महिलांना आर्थिक प्रवाहात आणण्यास मदत करत आहे.

महिलांची पत आणि आर्थिक शिस्त: एनपीए १ टक्क्यापेक्षा कमी

• सुरक्षित कर्ज व्यवहार: महिलांनी घेतलेल्या कर्जाची परतफेड करण्याची वृत्ती अतिशय वाखाणण्याजोगी आहे. महिला बचत गटांच्या कर्जाचे अनुत्पादक मालमत्तेचे प्रमाण (NPA) १ टक्क्यापेक्षाही कमी आहे, जे त्यांच्यातील प्रामाणिकपणा आणि आर्थिक शिस्त दर्शवते.
• आर्थिक सुरक्षितता: महिलांच्या हातात गेलेला पैसा नेहमी सुरक्षित राहतो आणि त्याचा विनियोग कुटुंबाच्या कल्याणासाठीच केला जातो, असे मत राज्यपालांनी व्यक्त केले.
• विकसित भारताचे ध्येय: देशाच्या लोकसंख्येत ५० टक्के वाटा असलेल्या महिलांच्या विकासाशिवाय ‘विकसित भारत’ बनण्याचे स्वप्न अपूर्ण आहे. ग्रामीण भागातील महिला आणि शेतकऱ्यांच्या उन्नतीसाठी विविध शासकीय योजना राबविल्या जात आहेत, ज्यामध्ये पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६ अत्यंत महत्त्वाची ठरत आहे.

महिला परिवर्तनाच्या अग्रस्थानी: केंद्रीय मंत्री अनुप्रिया पटेल

या कार्यक्रमात बोलताना केंद्रीय आरोग्य व कुटुंबकल्याण राज्यमंत्री अनुप्रिया पटेल यांनी महिला सक्षमीकरणाच्या शासकीय योजनांचा आढावा घेतला. आजची महिला केवळ विकास प्रक्रियेत सहभागी होत नसून, ती स्वतः या परिवर्तनाचे नेतृत्व करत आहे, असे त्यांनी सांगितले.

त्यांनी केंद्र सरकारच्या विविध महत्त्वाकांक्षी योजनांचा उल्लेख केला, जसे की:

• लखपती दीदी (Lakhpati Didi Scheme): ग्रामीण महिलांना उद्योजक बनवून आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवणे.
• नमो ड्रोन दीदी (Namo Drone Didis): शेती क्षेत्रात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून महिलांना सक्षम करणे. कृषी क्षेत्रातील अशाच आधुनिक बदलांसाठी पायाभूत सुविधांचा विकासही वेगाने होत आहे, जसे की नागपुरात साकारतेय देशातील सर्वात मोठे ॲग्रिकल्चरल कन्व्हेंशन सेंटर जे शेतकऱ्यांना आणि महिला उद्योजकांना मोठी बाजारपेठ मिळवून देईल.
• आरोग्यविषयक पावले: गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगापासून (Cervical Cancer) बचावासाठी एचपीव्ही (HPV) लस, आयुष्मान भारत योजना आणि जनऔषधी औषधालयांच्या माध्यमातून महिलांच्या आरोग्याची विशेष काळजी घेतली जात आहे.

दिग्गजांची मांदियाळी

कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला राज्यपालांच्या हस्ते ‘फॉर्च्यून इंडिया’ मासिकाच्या विशेष अंकाचे प्रकाशन करण्यात आले. या सोहळ्याला नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंजचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आशिषकुमार चौहान, रिलायन्स फाउंडेशनच्या अध्यक्षा नीता अंबानी, माजी केंद्रीय मंत्री स्मृती इराणी, कायदेतज्ज्ञ झिया मोदी आणि नीरजा बिर्ला यांच्यासह उद्योग व बँकिंग क्षेत्रातील अनेक कर्तृत्ववान महिला उपस्थित होत्या.

RP संजीव गोयंका समूहाचे उपाध्यक्ष शाश्वत गोयंका यांनी प्रास्ताविक केले, तर ‘फॉर्च्यून इंडिया’चे मुख्य संपादक सौरव मुजुमदार यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.