सिंधुदुर्ग पर्यटनात नवा इतिहास: देशातील पहिले अंडरवॉटर म्युझियम!
निसर्गसौंदर्य आणि ऐतिहासिक वारशासाठी प्रसिद्ध असलेल्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या शिरपेचात आता एक मानाचा तुरा रोवला जाणार आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील निवती रॉक्स परिसरात भारतातील पहिले ‘अंडरवॉटर म्युझियम’ (समुद्राखालील संग्रहालय), कृत्रिम समुद्री प्रवाळ प्रकल्प आणि पाणबुडी पर्यटन प्रकल्प साकारत आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे भारताच्या सागरी पर्यटनाला एक जागतिक ओळख मिळणार असल्याचे जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे यांनी जाहीर केले आहे.
राज्यातील पर्यटनाला चालना देण्यासाठी सरकारकडून सातत्याने प्रयत्न केले जात आहेत. याच धर्तीवर राज्यातील ६ प्रमुख तीर्थक्षेत्रांचा कायापालट करण्यासाठी देखील मोठी तरतूद करण्यात आली आहे. आता सिंधुदुर्गच्या या प्रकल्पामुळे केवळ किनारी पर्यटनच नाही, तर समुद्री पर्यटन क्षेत्रातही महाराष्ट्र आघाडीवर राहणार आहे.
आयएनएस गुलदार: युध्दनौकेचे होणार पर्यटन केंद्रात रूपांतर
भारतीय नौदलाची गौरवशाली युद्धनौका ‘आयएनएस गुलदार’ (INS Guldar) ही चार दशकांच्या प्रदीर्घ सेवेनंतर आता निवृत्त झाली आहे. आता याच युद्धनौकेचे रूपांतर समुद्राखालील अद्वितीय पर्यटन केंद्रात करण्यात येणार आहे. समुद्रतळाशी सुमारे २२ मीटर खोलीवर ही युद्धनौका नियोजित पद्धतीने विसर्जित केली जाईल. पर्यटकांसाठी हे आकर्षणाचे प्रमुख केंद्र ठरणार असून, दीड वर्षात पर्यटकांसाठी विशेष पाणबुडी देखील उपलब्ध करून दिली जाणार असल्याचे एमटीडीसीचे व्यवस्थापकीय संचालक निलेश गटणे यांनी सांगितले.
पर्यावरण संवर्धन आणि जैवविविधतेचा संगम
हा प्रकल्प केवळ पर्यटनापुरता मर्यादित नसून तो पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचा आहे. या प्रकल्पांतर्गत समुद्राखाली कृत्रिम प्रवाळांची (Artificial Reefs) निर्मिती केली जाणार आहे. यामुळे सागरी जीवसृष्टीला पोषक अधिवास मिळेल आणि जैवविविधता वाढण्यास मदत होईल. गोवा येथील राष्ट्रीय समुद्र विज्ञान संस्थेने केलेल्या सखोल अभ्यासानंतरच या जागेची निवड करण्यात आली आहे.
शाश्वत विकासाच्या दृष्टीने हे पाऊल महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे महाराष्ट्र सरकार इंधन बचत आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या जतनासाठी मास्टर प्लॅन आखत आहे, तसेच या प्रकल्पातून समुद्री पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
स्थानिक युवकांसाठी रोजगाराच्या संधी
जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे यांनी नमूद केले की, या प्रकल्पामुळे सिंधुदुर्ग हे जागतिक दर्जाचे ‘अंडरवॉटर टुरिझम डेस्टिनेशन’ बनणार आहे. यामुळे खालील क्षेत्रांत रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील:
- स्कुबा डायव्हिंग प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शक (Guides)
- बोट सेवा आणि जल पर्यटन व्यवसाय
- हॉटेल आणि होमस्टे उद्योगाला गती
- समुद्री फोटोग्राफी आणि संशोधन क्षेत्र
प्रकल्पाची ठळक वैशिष्ट्ये:
- स्थान: निवती रॉक्स, सिंधुदुर्ग.
- खोली: समुद्रतळापासून २२ मीटर खाली.
- मुख्य आकर्षण: आयएनएस गुलदार युद्धनौका आणि पाणबुडी सफर.
- पर्यावरण सुरक्षा: जहाजातील सर्व घातक घटक हटवून ते पूर्णपणे सुरक्षित करण्यात आले आहे.
- सुरक्षा: जहाजाच्या ५०० मीटर परिसरात मासेमारी आणि नांगर टाकण्यास बंदी असेल.
सिंधुदुर्गचा हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर पर्यटकांना स्कुबा डायव्हिंग, अंडरवॉटर फोटोग्राफी आणि सागरी जैवविविधतेचा रोमांचकारी अनुभव घेता येईल. हा प्रकल्प राज्याच्या पर्यटन आणि अर्थव्यवस्थेसाठी खऱ्या अर्थाने ‘मैलाचा दगड’ ठरणार आहे.