पुणे: स्त्री शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवणाऱ्या क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या जीवनसंघर्षाची आणि पुरोगामी विचारांची साक्ष देणाऱ्या २८ ‘ज्ञानशिल्पांचे’ सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ परिसरात दिमाखदार लोकार्पण करण्यात आले. या ऐतिहासिक ज्ञानशिल्पांच्या माध्यमातून शिक्षण, समता, मानवता आणि सामाजिक परिवर्तनाचा तेजस्वी संदेश नव्या पिढीपर्यंत सातत्याने पोहोचत राहील, असा विश्वास यावेळी व्यक्त करण्यात आला.
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठात आयोजित या विशेष सोहळ्यात विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. डॉ. सुरेश गोसावी, प्र-कुलगुरू प्रा. डॉ. पराग काळकर, कुलसचिव प्रा. डॉ. कपिल पवार, आयोजन समितीचे अध्यक्ष राजेश पांडे यांच्यासह विविध विद्याशाखांचे अधिष्ठाता, प्राध्यापक, अधिकारी आणि मोठ्या संख्येने विद्यार्थी उपस्थित होते. याप्रसंगी बोलताना उपस्थितांनी शिक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित केले; यापूर्वीही विद्यार्थ्यांनी ज्ञानासोबतच प्रामाणिकपणा, शिस्त आणि संवेदनशीलता जोपासावी, असा संदेश शिक्षण क्षेत्रातील कार्यक्रमांमधून देण्यात आला आहे.
‘मी सावित्रीची लेक’: ज्ञानशिल्पांतील आरशाने घडविले आत्मभान
विद्यापीठ परिसरात उभारण्यात आलेली ही २८ ज्ञानशिल्पे केवळ कलाकृती नसून क्रांतीज्योती सावित्रीबाई आणि क्रांतिसूर्य महात्मा जोतिराव फुले यांच्या जीवनप्रवासाचा जिवंत दस्तऐवज आहेत. पुण्यातील ऐतिहासिक भिडेवाड्यातील पहिली मुलींची शाळा, बालहत्या प्रतिबंधक गृह, सत्यशोधक समाज, साहित्यिक योगदान आणि प्लेगच्या साथीदरम्यान केलेली निष्काम रुग्णसेवा अशा अनेक ऐतिहासिक पैलूंचे दर्शन यातून घडते.
कार्यक्रमादरम्यान सुनेत्रा पवार यांनी ज्ञानशिल्पांमधील एका वैशिष्ट्यपूर्ण संकल्पनेचा उल्लेख केला. त्या म्हणाल्या, “या ज्ञानशिल्पांमध्ये एक आरसा बसवून त्याखाली ‘मी कोण?’ असा अंतर्मुख करणारा प्रश्न विचारला आहे. त्या आरशात पाहताना मला तीव्रतेने जाणवले की, आज एका छोट्या खेड्यातील शेतकरी कुटुंबात जन्मलेली मुलगी उच्च पदांपर्यंत पोहोचू शकली, तर ही केवळ आणि केवळ क्रांतीज्योती सावित्रीबाईंच्या त्यागाची व संघर्षाची फलश्रुती आहे. आपण सर्वजण सावित्रीच्या लेकी आहोत.”
महिला सक्षमीकरण आणि फुले दांपत्याला भारतरत्नची मागणी
महात्मा जोतिराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांनी तत्कालीन समाजाचा प्रखर विरोध पत्करून स्त्री शिक्षणाचा पाया रचला. आज याच संघर्षाच्या जोरावर भारतीय महिला अंतराळ संशोधन, विज्ञान, प्रशासन, संरक्षण दल, क्रीडा आणि कृषी क्षेत्रात देशाचे नाव उज्ज्वल करत आहेत. राज्य शासनही महिलांच्या आर्थिक व सामाजिक स्वावलंबनासाठी ‘लाडकी बहीण’, ‘लेक लाडकी’, ‘पिंक रिक्षा’ आणि ‘लखपती दीदी’ यांसारख्या विविध कल्याणकारी योजना राबवित आहे. वंचित घटकांपर्यंत शिक्षण पोहोचवण्यासाठी शासन कटिबद्ध असून, अलीकडेच उच्च शिक्षणातील विद्यार्थ्यांच्या मदतीसाठी आदिवासी वसतिगृह प्रवेश आणि स्वयम योजना यांसारखे महत्त्वपूर्ण निर्णयही घेण्यात आले आहेत.
याशिवाय, भिडेवाडा येथे फुले दांपत्याचे राष्ट्रीय स्मारक उभारण्यासाठी शासनस्तरावर सातत्यपूर्ण पाठपुरावा करण्यात आला असून, या महान दांपत्याला मरणोत्तर ‘भारतरत्न’ पुरस्काराने सन्मानित करावे, ही अवघ्या महाराष्ट्राची लोकभावना असल्याचे नमूद करत राज्य विधिमंडळाने यासंबंधीची शिफारस केंद्र सरकारकडे एकमुखाने पाठवल्याचे यावेळी सांगण्यात आले.
विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरणार ज्ञानशिल्पे: कुलगुरू डॉ. सुरेश गोसावी
कुलगुरू प्रा. डॉ. सुरेश गोसावी यांनी नमूद केले की, ही ज्ञानशिल्पे भूतकाळ आणि वर्तमानाचा वैचारिक सेतू आहेत. विद्यापीठात येणाऱ्या प्रत्येक तरुणाला सावित्रीबाईंच्या सामाजिक बांधिलकीची जाणीव यातून होईल आणि शिक्षणाचा उपयोग समाजहितार्थ करण्याची ऊर्जा लाभेल. या भव्य शिल्पांची निर्मिती करणारे शिल्पकार नवीन शेगमवार, आर्किटेक्ट धनंजय सालकर तसेच आयोजन समितीचे विशेष कौतुक करण्यात आले.