गुन्हेगारांचा माग काढणे असो, संशयास्पद स्फोटकांचा शोध घेणे असो किंवा संकटाच्या काळात सुरू असणाऱ्या बचाव मोहिमा असोत, पोलीस दलातील ‘श्वान पथक’ (Police Dog Squad) हा अतिशय विश्वासू आणि महत्त्वाचा घटक मानला जातो. मात्र, अवघ्या काही आठवड्यांचे असताना पोलीस दलात दाखल होणारे हे श्वान १० वर्षांची खडतर सेवा बजावल्यानंतर निवृत्त केले जातात. निवृत्तीनंतर त्यांना सांभाळणाऱ्या पोलीस रखवालदारापासून (हँडलर) दूर जावे लागत असल्याने या मुक्या प्राण्यांची मोठी घालमेल आणि तगमग होत असे. ही गंभीर बाब लक्षात घेऊन राज्य शासनाने एक अत्यंत संवेदनशील आणि ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे.
काय आहे राज्य शासनाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय?
गृह विभागाने मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना पोलीस श्वानांच्या निवृत्तीनंतरच्या परिस्थितीबाबत एक सविस्तर अहवाल सादर केला होता. या अहवालाची तातडीने दखल घेत मुख्यमंत्र्यांनी निर्देश दिले आहेत की, १० वर्षांची प्रामाणिक आणि स्वामिनिष्ठ सेवा देणाऱ्या या श्वानांना निवृत्तीनंतरही पोलीस दलातच सन्मानाने राहता येईल. आता निवृत्तीनंतर त्यांना इतर अनोळखी लोकांकडे दत्तक देण्याऐवजी पोलीस ठाण्यात किंवा श्वान पथकातच हँडलरसोबत शेवटच्या श्वासापर्यंत ठेवण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
जीवनात जशी शिस्त महत्त्वाची असते, तितकीच संवेदनशीलताही महत्त्वाची ठरते. जसे की विद्यार्थ्यांनी ज्ञानासोबतच प्रामाणिकपणा, शिस्त आणि संवेदनशीलता जोपासावी असे संस्कार दिले जातात, त्याच संवेदनशीलतेचे दर्शन राज्य सरकारच्या या निर्णयामध्ये पाहायला मिळाले आहे.
६ आठवड्यांच्या पिलापासून ते शूर शिलेदारापर्यंतचा प्रवास
पोलीस दलात दाखल होणारा श्वान साधारणपणे अवघ्या ६ ते ९ आठवड्यांचा असतो. लहानाचा मोठा होताना त्याला विशेष प्रशिक्षण दिले जाते. स्फोटके, नार्कोटिक्स (अमली पदार्थ) शोधणे, अतिरेकी कारवाया रोखणे, दुर्घटनास्थळी ढिगाऱ्यांखाली अडकलेल्या निष्पाप लोकांचा शोध घेणे अशा जोखमीच्या मोहिमांमध्ये हे श्वान आपला जीव धोक्यात घालून कर्तव्य पार पाडतात.
या संपूर्ण काळात संबंधित पोलीस कर्मचाऱ्यांशी (हँडलर) या श्वानांचे अतूट आणि जिवाभावाचे नाते निर्माण होते. मात्र, १० वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर त्यांना निवृत्त करून इतर कुटुंबांकडे दत्तक दिले जायचे. नवीन ठिकाणी गेल्यानंतर आपल्या जुन्या रखवालदाराच्या विरहाने अनेक श्वानांनी अन्नत्याग केल्याचे आणि आजारी पडून प्राण गमावल्याचे समोर आले होते. आता सरकारच्या नव्या निर्णयामुळे ही विरहाची तगमग कायमस्वरूपी थांबणार आहे.
आहार आणि वैद्यकीय देखभालीचा खर्च शासन करणार
१० वर्षांची प्रदीर्घ आणि खडतर सेवा पूर्ण केल्यानंतर या श्वानांचे उर्वरित आयुष्य साधारण १ ते दीड वर्षांचे उरते. या उर्वरित काळात त्यांच्या आहाराची, उत्तम आरोग्याची आणि औषधोपचारांची संपूर्ण आर्थिक जबाबदारी आता गृह विभागाकडून उचलली जाणार आहे. यासाठी स्वतंत्र आर्थिक तरतूद केली जाईल.
समाजात प्राणिमात्रांविषयी करुणा, निष्ठा आणि सद्भावना जपण्याचा संदेश हा निर्णय देतो. राज्यभरात अशा संवेदनशील निर्णयांचे स्वागत होत असून, जसे विविध स्तरांवर नवी दिल्लीतील महाराष्ट्र सदनात सद्भावना दिन साजरा करून एकोपा जपला जातो, त्याच धर्तीवर मुक्या प्राण्यांप्रती दाखवलेली ही कृतज्ञता कौतुकास्पद ठरत आहे.
प्राणीप्रेमींकडून निर्णयाचे उत्स्फूर्त स्वागत
पोलीस दलाचा अविभाज्य घटक असलेल्या या मुक्या शिलेदारांच्या निवृत्तीनंतरच्या उर्वरित आयुष्याची सन्मानजनक व्यवस्था करण्याच्या या निर्णयाचे सर्व स्तरांतून, विशेषतः श्वानप्रेमी आणि प्राणीमित्रांकडून प्रचंड स्वागत केले जात आहे. देशाच्या आणि राज्याच्या सुरक्षेत निःस्वार्थपणे योगदान देणाऱ्या या प्रामाणिक शिलेदारांना अखेरच्या दिवसांत आपले हक्काचे घर आणि हक्काचा रखवालदार मिळणार असल्याने हा निर्णय अतिशय दिलासादायक ठरला आहे.