नागपूरच्या भांडेवाडीत देशातील पहिला ‘एकीकृत घनकचरा प्रक्रिया प्रकल्प’; दररोज २८ टन गॅस आणि खताची होणार निर्मिती!

नागपूर शहर आता कचरामुक्त होण्याच्या दिशेने वेगाने पाऊल टाकत आहे. देशातील पहिला ‘एकीकृत शहर घनकचरा प्रक्रिया प्रकल्प’ (Integrated Municipal Solid Waste Processing Plant) नागपूरमधील भांडेवाडी येथे खाजगी गुंतवणुकीच्या माध्यमातून उभारण्यात येत आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची पाहणी उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केली. या प्रकल्पामुळे नागपूर शहर कचरामुक्त तर होईलच, शिवाय दररोज १ हजार २०० मेट्रिक टन कचऱ्यावर प्रक्रिया करून तब्बल २८ टन बायोगॅस (CNG) ची निर्मिती केली जाणार आहे.

कचऱ्यापासून ऊर्जा: प्रकल्पाची वैशिष्ट्ये आणि कार्यपद्धती

भांडेवाडी येथील हा प्रकल्प ‘केवा सुस बडे’ (Kewa Susbade) या आंतरराष्ट्रीय उद्योग समूहातर्फे चालवला जात आहे. या प्रकल्पाचे काम तीन टप्प्यांत पूर्ण केले जाणार असून, शहरात गोळा होणाऱ्या ओल्या आणि सुक्या कचऱ्यावर अत्यंत आधुनिक पद्धतीने प्रक्रिया केली जाईल. या प्रक्रियेतून खालील उत्पादने तयार होतील:

• बायोगॅस (CNG): दररोज २८ टन गॅसची निर्मिती होईल, ज्याचा वापर नागपूरमधील १९८ शहर बसेससाठी इंधन (Green Energy) म्हणून केला जाईल.
• उत्कृष्ट दर्जाचे कंपोस्ट खत: शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त असणारे सेंद्रिय खत या कचऱ्यापासून तयार केले जाईल.
• पावर प्लेट्स (इंधन): सुक्या कचऱ्यापासून तयार होणाऱ्या या ऊर्जा प्लेट्सचा वापर ‘महाजनको’ (Mahagenco) साठी ऊर्जा निर्मितीसाठी केला जाईल.

नागपूर महानगरपालिकेला होणार मोठा आर्थिक फायदा

भारतातील अशा प्रकारचा हा पहिलाच पर्यावरणपूरक प्रकल्प आहे. या प्रकल्पासाठी नागपूर महानगरपालिकेने ३० एकर जागा उपलब्ध करून दिली आहे. विशेष म्हणजे, या प्रकल्पाच्या उभारणीसाठी आणि कचरा व्यवस्थापनावर पालिकेला कोणताही खर्च करावा लागणार नाही, ज्यामुळे पालिकेचा कोट्यवधी रुपयांचा खर्च वाचणार आहे. उलट, या प्रकल्पातून उत्पादित होणाऱ्या गॅसच्या विक्रीतून महानगरपालिकेला दरवर्षी १५ लाख रुपयांची रॉयल्टी मिळणार आहे.

महाराष्ट्र शासन सध्या अशाच प्रकारे नवनवीन तंत्रज्ञान आणि नाविन्यपूर्ण प्रकल्पांवर भर देत आहे. नागपूरच्या या पर्यावरणपूरक क्रांतीप्रमाणेच, राज्याला तंत्रज्ञानात अग्रेसर ठेवण्यासाठी महाराष्ट्र केवळ भारतातच नाही तर जगात एआय (AI) क्रांतीचे नेतृत्व करणार असा विश्वासही शासनाने वेळोवेळी व्यक्त केला आहे.

शाश्वत विकासाकडे महाराष्ट्राची वाटचाल

हा प्रकल्प केवळ नागपूर शहरापुरता मर्यादित नसून संपूर्ण देशासाठी कचरा व्यवस्थापनाचा एक आदर्श मॉडेल ठरेल. पर्यावरणपूरक विकासासोबतच नागरिकांना स्वच्छ आणि सुंदर सुविधा पुरवण्यासाठी सरकार कटिबद्ध आहे. याच धर्तीवर, राज्यातील इतर पर्यटन व धार्मिक स्थळांवरही नागरिकांना चांगल्या सुविधा देण्यासाठी विविध योजना राबवल्या जात आहेत. उदाहरणार्थ, भाविकांच्या सुविधेसाठी शेगाव आणि शिर्डीत साकारणार अत्याधुनिक ‘फूड स्ट्रीट हब’! ज्यामुळे भाविकांना स्वच्छ व पौष्टिक अन्न उपलब्ध होईल.

प्रकल्पाच्या पाहणी प्रसंगी उपस्थित मान्यवर

या पाहणी दौऱ्यादरम्यान तत्कालीन महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे, आमदार कृष्णा खोपडे, प्रवीण दटके, नागपूरच्या महापौर नीता ठाकरे, उपमहापौर लीना हातीबेड, स्थायी समिती सभापती शिवानी दानी, मनपा आयुक्त डॉ. विपीन इटणकर, तसेच प्रकल्पाच्या कार्यकारी संचालक रुंदा ठाकूर, फायनान्स डायरेक्टर विनोद तणदोन आणि उपाध्यक्ष विजय चिपळूणकर यांसह अनेक वरिष्ठ अधिकारी व लोकप्रतिनिधी उपस्थित होते.

निष्कर्ष: भांडेवाडी येथील या एकीकृत घनकचरा प्रकल्पाच्या यशामुळे नागपूर शहर कचरा व्यवस्थापनामध्ये संपूर्ण देशात पर्यावरण पूरक आणि आदर्श मॉडेल म्हणून ओळखले जाईल.