महाराष्ट्र शासनाने गणेशोत्सव हा ‘राज्य महोत्सव’ म्हणून मोठ्या उत्साहात आणि विधायक पद्धतीने साजरा करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे. या अंतर्गत राज्यभरात ‘उत्कृष्ट सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ स्पर्धा’ तालुका, जिल्हा, राज्य, राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आयोजित केली जात आहे. पर्यटन व सांस्कृतिक कार्य विभागाने या स्पर्धेची अधिकृत घोषणा केली असून, अमरावती विभागासह राज्यातील जास्तीत जास्त गणेशोत्सव मंडळांनी या स्पर्धेत सहभागी व्हावे, असे आवाहन विभागीय आयुक्त नयना गुंडे यांनी केले आहे.
स्पर्धेसाठी ऑनलाईन अर्ज कसा आणि कधीपर्यंत करावा?
या प्रतिष्ठेच्या स्पर्धेत सहभागी होण्यासाठी पात्र सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांनी पु. ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या ganeshotsav.pldmka.co.in या अधिकृत पोर्टलवर जाऊन ऑनलाईन अर्ज सादर करावयाचा आहे. अर्ज भरण्याची अंतिम मुदत ७ सप्टेंबर पर्यंत निश्चित करण्यात आली आहे. मंडळांनी विहित मुदतीत आपले अर्ज नोंदवणे आवश्यक आहे.
शासनाच्या विविध उपक्रमांप्रमाणेच ही संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन पद्धतीने राबवली जात आहे. राज्यभरात पारदर्शकता आणि कामांना गती देण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवला जात असून, नुकतीच ‘महा ई-एचआरएमएस’ प्रणालीमुळे प्रशासनाला गती मिळाली आहे, त्याच धर्तीवर ही स्पर्धा देखील डिजिटल पोर्टलद्वारे हाताळली जात आहे.
स्पर्धेची पात्रता आणि महत्त्वाच्या अटी
- स्पर्धेत केवळ संबंधित शासकीय यंत्रणेकडे नोंदणीकृत संस्था अथवा अधिकृत परवानाधारक सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळेच भाग घेऊ शकतात.
- नवीन मंडळांना प्रोत्साहन देण्यासाठी, चालू आर्थिक वर्षाच्या मागील सलग दोन वर्षे राज्यस्तरीय किंवा जिल्हास्तरीय पारितोषिक मिळालेली मंडळे यंदाच्या पारितोषिकास पात्र ठरणार नाहीत. ही अट राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील मंडळांनाही लागू असेल.
- मंडळांच्या सामाजिक व विधायक कार्याचा कालावधी मागील वर्षाच्या अनंत चतुर्दशीपासून चालू वर्षाच्या अनंत चतुर्दशीपर्यंतचा ग्राह्य धरण्यात येईल.
पारितोषिकांचे भव्य स्वरूप (लाखोंची रोख बक्षिसे)
स्पर्धेतील विजेत्या मंडळांना खालीलप्रमाणे घसघशीत रोख पारितोषिके देऊन सन्मानित करण्यात येणार आहे:
- तालुका स्तर: प्रथम क्रमांक – २५,००० रुपये
- जिल्हा स्तर: प्रथम क्रमांक – ५०,००० रुपये, द्वितीय क्रमांक – ४०,००० रुपये, तृतीय क्रमांक – ३०,००० रुपये
- राज्य स्तर: प्रथम क्रमांक – ७ लाख ५० हजार रुपये, द्वितीय क्रमांक – ५ लाख रुपये, तृतीय क्रमांक – २ लाख ५० हजार रुपये
- राष्ट्रीय स्तर: प्रथम क्रमांक – ७ लाख ५० हजार रुपये, द्वितीय क्रमांक – ५ लाख रुपये, तृतीय क्रमांक – २ लाख ५० हजार रुपये
- आंतरराष्ट्रीय स्तर: प्रथम क्रमांक – ७ लाख ५० हजार रुपये, द्वितीय क्रमांक – ५ लाख रुपये, तृतीय क्रमांक – २ लाख ५० हजार रुपये
याव्यतिरिक्त, राज्यस्तरीय निवड समितीकडे आलेल्या ३६ जिल्हास्तरीय प्रथम विजेत्या मंडळांपैकी, पहिल्या ३ राज्य विजेत्यांना वगळून उर्वरित ३३ मंडळांना राज्य शासनाकडून प्रत्येकी ५० हजार रुपयांचे विशेष पारितोषिक व गौरव प्रमाणपत्र बहाल केले जाईल.
दरम्यान, विदर्भातील सामाजिक वातावरण आणि आरोग्यविषयक बाबींचा आढावा घेताना नुकतीच अमरावती जिल्हा स्त्री रुग्णालय दुर्घटना चौकशी समिती स्थापन करण्यात आली होती. अशा परिस्थितीत गणेश मंडळांनी आरोग्य शिबिरे, रक्तदान शिबिरे यांसारखे उपक्रम राबवून समाजाला नवी दिशा देण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
मूल्यमापनाचे १०० गुणांचे निकष
उत्कृष्ट मंडळांची निवड करताना केवळ भव्यता न पाहता विधायकतेला प्राधान्य दिले जाईल. यामध्ये प्रामुख्याने:
- कला, संस्कृती आणि वारशाचे जतन व संवर्धन
- पर्यावरण व सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण
- पर्यावरणपूरक मूर्ती (शाडूची माती) व नैसर्गिक सजावट
- उत्सव आयोजनात महिलांचा किमान ३० टक्के सहभाग
- आरोग्य, शिक्षण व सामाजिक क्षेत्रातील विधायक योगदान
पर्यावरणपूरक उत्सवाला चालना देणे हा या स्पर्धेचा मुख्य उद्देश आहे, जसे की राज्यात पर्यावरणपूरक सौरऊर्जेवर धावणाऱ्या बोटींना गती दिली जात आहे, त्याचप्रमाणे प्रदूषणमुक्त व समाजोपयोगी सण साजरे करण्यावर शासनाचा भर आहे.
स्पर्धेबाबत सविस्तर मार्गदर्शक सूचना आणि शासन निर्णय शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर (www.maharashtra.gov.in) तसेच पु. ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या पोर्टलवर उपलब्ध आहेत. पर्यावरणपूरक आणि समाजोपयोगी उत्सव साजरा करणाऱ्या सर्व सार्वजनिक गणेश मंडळांनी या स्पर्धेत मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन अमरावती विभागीय आयुक्तांनी केले आहे.