मुंबई: “आदिवासी समाजाने केवळ परंपरा जपणे पुरेसे नसून, आधुनिक युगात प्रगती करण्यासाठी शिक्षण, कौशल्य विकास आणि नवोपक्रमाची कास धरली पाहिजे. या माध्यमातून स्वावलंबी बनून राष्ट्रनिर्माणात आपले अमूल्य योगदान द्यावे,” असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. महाराष्ट्र लोकभवन येथे आयोजित क्रांतीसूर्य भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १२६ व्या बलिदान दिनाच्या कार्यक्रमात ते मुख्य अतिथी म्हणून बोलत होते.
या गौरव सोहळ्याला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक वुईके, अन्न व औषध प्रशासन मंत्री नरहरी झिरवाळ, राज्यमंत्री इंद्रनील नाईक यांच्यासह विविध क्षेत्रांतील लोकप्रतिनिधी, आदिवासी कलाकार आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
बिरसा मुंडा यांचा जीवनप्रवास आजही मार्गदर्शक: राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा
राज्यपाल पुढे म्हणाले की, अवघ्या २५ वर्षांचे अल्पायुष्य लाभलेल्या भगवान बिरसा मुंडा यांनी समाजजागृती, अंधश्रद्धा निर्मूलन, व्यसनमुक्ती आणि हक्कांच्या रक्षणासाठी दिलेला लढा आजही आपल्या सर्वांसाठी प्रेरणादायी आहे. आदिवासी बांधवांच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी केंद्र व राज्य सरकार विविध योजना राबवत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली आदिवासी समाजाला शिक्षण आणि आर्थिक सक्षमीकरणाच्या मुख्य प्रवाहात आणले जात आहे.
शिक्षण हीच खरी प्रगतीची गुरुकिल्ली असल्याचे सांगत त्यांनी पालकांना आपल्या मुलांना, विशेषतः मुलींना उच्च शिक्षणासाठी प्रोत्साहित करण्याचे आवाहन केले. आदिवासी संस्कृतीच्या जतनासाठी आदिवासी संशोधन व प्रशिक्षण संस्थेला (TRTI) महत्त्वाच्या सूचना देण्यात आल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. नुकतेच पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित झालेले ज्येष्ठ तारपा वादक भिकल्या धिंडा यांचे राज्यपालांनी विशेष कौतुक केले.
विविध सामाजिक विषयांवर आणि धोरणांवर मार्गदर्शन करताना, यापूर्वी देखील राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या काळात नैतिकतेला प्राधान्य देण्याचे आवाहन केले होते.
जल, जमीन आणि जंगलाच्या रक्षणाची प्रेरणा: मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस
याप्रसंगी बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी भगवान बिरसा मुंडा यांच्या क्रांतीकार्याचा गौरव केला. “ब्रिटिश काळात जेव्हा आदिवासींच्या जल, जमीन आणि जंगलाच्या हक्कांवर गदा आणली जात होती, तेव्हा बिरसा मुंडा यांनी अन्यायाविरुद्ध एल्गार पुकारला. त्यांनी केवळ सशस्त्र लढा दिला नाही, तर संपूर्ण समाजाला संघटित केले,” असे मुख्यमंत्री म्हणाले.
स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवाच्या निमित्ताने विस्मृतीत गेलेल्या आदिवासी वीरांचा इतिहास समोर आणण्याचे काम सुरू असल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी नमूद केले. राज्य शासनाकडून आदिवासी समाजाच्या कल्याणासाठी विविध योजना युद्धपातळीवर राबविल्या जात आहेत. प्रशासकीय स्तरावर अशा लोककल्याणकारी योजना जलद गतीने राबविण्यासाठी आणि प्रशासनाला अधिक वेग देण्यासाठी नुकत्याच झालेल्या महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ निर्णयात महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत.
स्मार्ट आश्रमशाळा आणि दुर्गम भागात रोजगाराची संधी: उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी भगवान बिरसा मुंडा यांच्या बलिदानाला अभिवादन करत आदिवासी कल्याणासाठीच्या विविध योजनांचा आढावा घेतला. ते म्हणाले, “पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बिरसा मुंडा यांचा जन्मदिन ‘जनजातीय गौरव दिवस’ म्हणून घोषित करून आदिवासी समाजाचा सन्मान वाढवला आहे. महाराष्ट्र शासन आदिवासी विद्यार्थ्यांना परदेशी शिक्षण, वैद्यकीय व अभियांत्रिकी प्रवेशासाठी विशेष मार्गदर्शन आणि पीएच.डी.साठी शिष्यवृत्ती देत आहे.”
गडचिरोलीसारख्या दुर्गम आणि नक्षलग्रस्त भागात उद्योगांना चालना देऊन स्थानिक तरुणांसाठी रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण केल्या जात असल्याचे त्यांनी सांगितले. आदिवासी बांधवांना विकासाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी सरकार कटिबद्ध असल्याचे प्रतिपादन त्यांनी केले.
संस्कृती आणि दैवतांचे रक्षण हीच खरी ओळख
आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक वुईके यांनी आदिवासी संस्कृतीतील प्रामाणिकपणा, नम्रता आणि निसर्गाशी असलेले नाते यावर प्रकाश टाकला. आदिवासी लोककला, परंपरा आणि दैवतांचे संवर्धन करण्यात कलाकार व सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर्स महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
कार्यक्रमाची सुरुवात भगवान बिरसा मुंडा यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करून आणि वृक्षारोपणाने झाली. यावेळी उपस्थित कलाकारांनी सुंदर सांस्कृतिक सादरीकरण केले.