महाराष्ट्रात अत्यंत उत्साहात आणि भक्तीभावाने साजरा होणाऱ्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून बाल हक्क, बाल संरक्षण आणि बालकांशी निगडित विविध कायद्यांबाबत राज्यभरात व्यापक जनजागृती घडवून आणावी, असे आवाहन महाराष्ट्र राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगाने सर्व गणेशोत्सव मंडळांना केले आहे. गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक सोहळा न राहता सामाजिक प्रबोधनाचे मोठे व्यासपीठ बनावे, या दृष्टीने आयोगाने पुढाकार घेतला आहे.
बालकांचे हक्क आणि सुरक्षिततेसाठी जनजागृतीची गरज
प्रत्येक बालकाला शिक्षण, सुरक्षितता, सन्मानाने जगणे आणि शोषणापासून संरक्षण मिळण्याचा मूलभूत अधिकार आहे. समाजात घडणाऱ्या अनुचित घटनांना आळा घालण्यासाठी खालील विषयांवर मंडळांनी सक्रिय जनजागृती करावी:
- बाल लैंगिक अत्याचारांपासून संरक्षण (POCSO Act)
- बालविवाह प्रतिबंधक कायदा
- बालमजुरी व बाल तस्करी विरोधी कायदे
- बालकांवरील अत्याचार, शोषण व उपेक्षा रोखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना
सामाजिक चळवळी आणि जनजागृतीसाठी विविध शासकीय उपक्रम राबवले जात असतात, ज्यामध्ये महा वॉकेथॉन २०२६: ‘वॉक फॉर वॉटर’ उपक्रमाचे राज्यभरात आयोजन करून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश दिला जातो, त्याच धर्तीवर बाल सुरक्षेचा जागर गणेशोत्सवात होणे अत्यंत गरजेचे आहे.
मंडप परिसरात माहिती फलक आणि डिजिटल माध्यमांचा वापर
गणेशोत्सव मंडळांनी आपल्या मंडप परिसरात नागरिकांचे लक्ष वेधून घेतील अशा ठिकाणी बाल हक्क आणि संरक्षणाविषयी पोस्टर्स, बॅनर्स, माहितीपत्रके आणि एलईडी स्क्रीन्सवर संदेश प्रसारित करावेत. तसेच, बालकांशी संबंधित कोणतीही संशयास्पद किंवा अनुचित घटना आढळल्यास नागरिकांनी तातडीने संपर्क साधण्यासाठी आवश्यक संपर्क यंत्रणेची माहिती ठळकपणे प्रदर्शित करावी.
महत्त्वाच्या यंत्रणा आणि संपर्क साधने:
- बाल हेल्पलाइन (Childline)
- जिल्हा बाल संरक्षण कक्ष (DCPU)
- बाल कल्याण समिती (CWC)
- विशेष बाल पोलीस पथक (SJPU)
- महाराष्ट्र राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगाचे ‘चिराग’ (CHIRAG) ॲप आणि ऑनलाईन तक्रार निवारण व्यवस्था
नागरिक जागृतीच्या अनुषंगाने प्रशासनाकडून जसे मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनरिक्षण मोहीम राबवून नागरिकांचा सहभाग वाढवला जातो, त्याचप्रमाणे बालकांच्या सुरक्षेबाबत प्रत्येक नागरिकाने सजग राहणे काळाची गरज आहे.
बालकांसाठी विविध स्पर्धांचे आयोजन
उत्सवाच्या काळात लहान मुलांचा सक्रिय सहभाग वाढावा आणि त्यांच्यात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण व्हावी यासाठी मंडळांनी विविध उपक्रम राबवावेत, असे आवाहन आयोगाने केले आहे. यामध्ये प्रामुख्याने:
- चित्रकला आणि पोस्टर मेकिंग स्पर्धा
- निबंध व घोषवाक्य लेखन स्पर्धा
- वक्तृत्व स्पर्धा आणि बाल हक्क विषयक पथनाट्ये
या उपक्रमांमुळे गणेशोत्सव हा सुरक्षित समाजनिर्मितीचा आणि बालकांच्या उज्ज्वल भविष्याचा संदेश देणारा एक आदर्श लोकउत्सव ठरेल, असा विश्वास बाल हक्क संरक्षण आयोगाने व्यक्त केला आहे.