मुंबई: महाराष्ट्राची सांस्कृतिक, आध्यात्मिक आणि सामाजिक अस्मिता असणारी पंढरपूरची आषाढी वारी ही सुमारे ७०० वर्षांहून अधिक काळाची एक अखंड परंपरा आहे. प्रतिवर्षी लाखो वारकरी विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी पायी पंढरीकडे कूच करतात. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या गर्दीचे सुरक्षित, सुव्यवस्थित आणि शिस्तबद्ध नियोजन करणे हे प्रशासनासाठी मोठे आव्हान असते. या पार्श्वभूमीवर, माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या वतीने निर्मित ‘दिलखुलास’ या विशेष कार्यक्रमात “पंढरपूर वारीच्या यशस्वी प्रशासकीय व्यवस्थापनाचा वेध” या विषयावर विशेष मुलाखत प्रसारित केली जाणार आहे.
या मुलाखतीत ‘यशदा’चे (YASHADA) महासंचालक डॉ. सुहास दिवसे यांनी त्यांच्या दांडग्या प्रशासकीय अनुभवाच्या जोरावर वारीच्या अभूतपूर्व नियोजनाबाबत सविस्तर मार्गदर्शन केले आहे.
कधी आणि कुठे ऐकता येणार ही मुलाखत?
‘दिलखुलास’ कार्यक्रमात प्रसारित होणारी ही महत्त्वपूर्ण मुलाखत खालील दिवशी सकाळी ७.२५ ते ७.४० या वेळेत ऐकता येईल:
- शनिवार, १८ जुलै
- सोमवार, २० जुलै
- मंगळवार, २१ जुलै
- बुधवार, २२ जुलै
हा कार्यक्रम आकाशवाणीच्या सर्व केंद्रांवरून तसेच ‘न्यूज ऑन एआयआर’ (News on AIR) या मोबाईल ॲपवर प्रसारित केला जाईल. या मुलाखतीचे उत्कृष्ट निवेदन सुषमा जाधव यांनी केले आहे.
प्रशासकीय नियोजनाचा ‘मास्टरक्लास’
लाखो भाविकांच्या सुरक्षित प्रवासासाठी पोलीस यंत्रणा, आरोग्य, स्वच्छता आणि महसूल विभाग रात्रंदिवस कार्यरत असतो. ज्याप्रमाणे जिल्हा पातळीवरील विविध कामांसाठी अतिशय कडक नियमावलीसह सांगली जिल्हा वार्षिक योजना आणि इतर विकास आराखडे आखले जातात, अगदी त्याचप्रमाणे वारीसाठीही महसूल, सार्वजनिक बांधकाम आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था यांच्या समन्वयातून एक सूक्ष्म नियोजन आराखडा तयार केला जातो.
डॉ. सुहास दिवसे यांनी मुलाखतीदरम्यान पालखी मार्गाचे काटेकोर नियोजन, वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी केलेली वाहतूक व्यवस्था, कडक पोलीस बंदोबस्त, शुद्ध पिण्याच्या पाण्याची सोय, तात्पुरती स्वच्छतागृहे आणि आपत्ती व्यवस्थापन याविषयी सविस्तर माहिती दिली आहे. या भव्य सोहळ्यात गर्दीच्या नियंत्रणासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर कसा केला जातो, यावरही त्यांनी प्रकाश टाकला.
आरोग्य व्यवस्था आणि आपत्कालीन सेवा
वारी दरम्यान लाखो वारकऱ्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे हे सर्वात मोठे आव्हान असते. यासाठी जागोजागी उभारण्यात येणारे फिरते दवाखाने आणि तात्काळ वैद्यकीय मदतीचे नियोजन प्रशासनाद्वारे केले जाते. राज्यात सध्या आरोग्य सुविधा अधिक बळकट करण्यासाठी महा आरोग्य शिबिर २०२६ सारख्या उपक्रमांच्या माध्यमातून नागरिकांना मोफत आरोग्य सेवा दिली जात आहे. वारीच्या काळातही अशाच प्रकारची तत्पर आरोग्य सेवा भाविकांना पुरविण्यात येते, जेणेकरून कोणाचाही प्रवास खंडित होणार नाही.
प्रशासन आणि वारकरी यांच्यातील अनोखा संगम
डॉ. दिवसे यांनी आपल्या मुलाखतीत सांगितले की, वारीचे यशस्वी व्यवस्थापन हे केवळ शासकीय यंत्रणेचे काम नसून, यामध्ये स्थानिक प्रशासन, विविध स्वयंसेवी संस्था आणि स्वतः वारकरी यांच्यातील समन्वय अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. एकमेकांप्रती असणारी श्रद्धा आणि सुयोग्य व्यवस्थापन यांच्या मिलाफातूनच हा जगातील सर्वात मोठा मानवी सोहळा सुरक्षितपणे पार पडतो. सार्वजनिक प्रशासनातील उत्तम नियोजनाचे हे एक अत्यंत प्रेरणादायी उदाहरण कसे ठरते, हे जाणून घेण्यासाठी ही मुलाखत नक्की ऐका.