मुंबई: देशातील बालके आणि मातांच्या आरोग्याची स्थिती अधिक बळकट करण्यासाठी ‘पोषणाचा अधिकार, सुदृढ भारताचा आधार’ या ब्रीदवाक्यासह एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेच्या (ICDS) चांदिवली प्रकल्पांतर्गत नववा राष्ट्रीय पोषण माह अत्यंत उत्साहात साजरा करण्यात आला. असल्फा, नारायणनगर (बीट क्र. ५) आणि नौपाडा (बीट क्र. ६) येथे आयोजित या विशेष उपक्रमात माता-बाल आरोग्य, कुपोषणमुक्ती आणि सकस आहाराविषयी सर्वसमावेशक जनजागृती करण्यात आली.
अंगणवाडी सेविकांचा पुढाकार आणि पौष्टिक खाद्यपदार्थांचे प्रदर्शन
बाल विकास प्रकल्प अधिकारी शरद कुऱ्हाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पार पडलेल्या या कार्यक्रमाची सुरुवात दीपप्रज्वलन आणि क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या प्रतिमा पूजनाने झाली. ‘आपली अंगणवाडी, आपली जबाबदारी’ आणि ‘पौष्टिक भारत, सशक्त भारत’ या संकल्पनेवर आधारित भरवण्यात आलेल्या पोषण प्रदर्शन मेळाव्यात स्थानिक भाज्या, तृणधान्ये, कडधान्ये आणि फळांचे आहारातील महत्त्व प्रभावीपणे मांडण्यात आले.
ज्याप्रमाणे ग्रामीण भागात मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायतराज अभियान २.० द्वारे तळागाळातील गावांचा सर्वांगीण विकास साधला जात आहे, त्याच धर्तीवर नागरी वस्त्यांमध्ये आरोग्य आणि पोषण विषयक सक्षमीकरण करणे अत्यंत गरजेचे ठरत आहे. अंगणवाडी सेविकांनी स्वतः तयार केलेल्या विविध पौष्टिक पदार्थांचे प्रात्यक्षिक दाखवून उपस्थित महिलांना मार्गदर्शन केले.
माता, बालके आणि नवजात बालकांचा गौरव
कार्यक्रमादरम्यान मुलींच्या जन्माचे जल्लोषात स्वागत करण्यात आले. तसेच लहान बालकांचे अन्नप्राशन, गर्भवती महिलांचे ओटीभरण आणि किशोरवयीन मुलींचे औक्षण करून सन्मान करण्यात आला. लाभार्थ्यांना ‘पहिले १००० दिवस’ हे माहितीपूर्ण पुस्तक आणि विशेष भेटवस्तू देऊन गौरव करण्यात आला. आरोग्य तपासणी व योग्य आहाराच्या संदर्भात घाटकोपर मेडिकल असोसिएशनचे अध्यक्ष डॉ. एकनाथ येवले यांनी उपस्थितांना मार्गदर्शन केले.
ज्याप्रमाणे शेती आणि पशुपालनात योग्य आहाराचे व्यवस्थापन महत्त्वाचे असते—जसे की दुष्काळात पशुधनाचे पोषण कसे टिकवाल याविषयी शास्त्रीय माहिती दिली जाते—त्याचप्रमाणे मानवी शरीराच्या सुदृढतेसाठी संतुलित आहार आणि पहिल्या १००० दिवसांची काळजी अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे तज्ज्ञांनी यावेळी अधोरेखित केले.
कला आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांतून लोकजागृती
पोषण अभियानाला लोकचळवळीचे रूप देण्यासाठी अंगणवाडी सेविका आणि मदतनीसांनी पारंपरिक मंगळागौर, देशभक्तीपर नृत्ये आणि ‘प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना’ (PMMVY) विषयावर आधारित पथनाट्य सादर केले. नऊ दुर्गांच्या संकल्पनेतून विविध अन्नघटकांचे महत्त्व पटवून देणारे सादरीकरण विशेष लक्षवेधी ठरले.
राज्याच्या आर्थिक राजधानीत अशा प्रकारच्या सामाजिक उपक्रमांमुळे नागरी आरोग्याला मोठी गती मिळत आहे. विशेष म्हणजे मुंबई व महाराष्ट्राच्या विकासाला नवी गती मिळत असतानाच, तळागाळातील नागरिकांचे पोषणमान उंचावणे हाही एकात्मिक प्रगतीचा अविभाज्य घटक ठरत आहे.
कुपोषण मुक्तीसाठी लोकसहभागाचे आवाहन
बाल विकास प्रकल्प अधिकारी शरद कुऱ्हाडे यांनी यावेळी मार्गदर्शन करताना सांगितले की, “कुपोषण हद्दपार करणे हे केवळ प्रशासनाचे काम नसून ते संपूर्ण समाजाचे सामूहिक कर्तव्य आहे.” अंगणवाडी केंद्रांमधील उपक्रम प्रभावी करण्यासाठी स्थानिक नागरिकांचा सहभाग, मातागट बैठका आणि शासकीय योजनांचा शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचणारा लाभ अत्यंत आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
या प्रसंगी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या अंगणवाडी सेविकांना सन्मानपत्रे प्रदान करण्यात आली. कार्यक्रमाचे सुरेख सूत्रसंचालन अंगणवाडी सेविका पद्मा मलवळकर यांनी केले, तर मुख्यसेविका अक्षता कोरगावकर, लीना मांडेलकर, माधुरी लकडे, प्रिया मोरे, धनश्री कोडावळे यांच्यासह स्थानिक महिला व नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.