अंगणवाडी पोषण आहार (Anganwadi Poshan Ahar): राज्यातील अंगणवाडीतील बालके, गरोदर महिला, स्तनदा माता आणि किशोरवयीन मुलींच्या आरोग्यासाठी राज्य शासनाने एक महत्त्वपूर्ण आणि कौतुकास्पद पाऊल उचलले आहे. आता अंगणवाडीच्या माध्यमातून मिळणाऱ्या घरपोच आहारामध्ये (Take Home Ration – THR) केवळ पौष्टिकताच नाही, तर उत्कृष्ट चवही मिळणार आहे. या आहारामध्ये आता नवीन आणि रुचकर पाककृतींचा समावेश करण्यात येणार असल्याची माहिती महिला व बालविकास मंत्री आदिती तटकरे यांनी दिली आहे.
मुंबईतील मंत्रालयात एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) अंतर्गत आयोजित आढावा बैठकीत हा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आला. या बैठकीत मंत्री आदिती तटकरे यांनी स्वतः घरपोच मिळणाऱ्या पोषण आहाराच्या गुणवत्तेची आणि चवीची तपासणी केली.
घरपोच पोषण आहारात काय बदल होणार?
केंद्र सरकारच्या निकषांनुसार सध्या लाभार्थ्यांना प्रीमिक्स (Premix) स्वरूपात घरपोच आहार वितरित केला जातो. मात्र, अनेक ठिकाणी या आहाराच्या चवीबाबत तक्रारी किंवा सूचना येत होत्या. यावर उपाय म्हणून तज्ज्ञांच्या शिफारशी आणि सर्वेक्षणाच्या आधारे आहारात खालील महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत:
- मूग डाळ खिचडीमध्ये सुधारणा: सध्या मिळणाऱ्या ‘एनर्जी डेन्स मूग डाळ खिचडी प्रीमिक्स’च्या गुणवत्तेत अधिक सुधारणा करण्यात आली आहे. आता या आहाराचा दर्जा आणि चव उत्तम राखण्यासाठी मसाल्याचे पाकीट स्वतंत्रपणे दिले जाणार आहे.
- दोन नवीन पाककृतींचा समावेश: लहान मुलांच्या आवडीचा विचार करून आता आहारामध्ये ‘व्हेज पुलाव’ (Veg Pulao) आणि ‘मल्टीग्रेन पफ’ (Multigrain Puff) या दोन नवीन चविष्ट पदार्थांचा समावेश करण्यात आला आहे.
- मल्टी मिक्स सिरियल्स: बालकांच्या वाढीसाठी अत्यंत आवश्यक असलेले ‘मल्टी मिक्स सिरियल्स अँड प्रोटीन्स’ (Multi Mix Cereals & Proteins) हे पूर्वीप्रमाणेच कायम ठेवण्यात आले आहे.
महिला व बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शासन कटिबद्ध आहे. याच पार्श्वभूमीवर, राज्यातील विकासाला गती देण्यासाठी आणि नागरिकांच्या कल्याणासाठी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या विकासासाठी ‘स्टेट सीएसआर’ कक्ष उभारण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
सर्व पाककृतींमध्ये आवश्यक पोषकतत्वे
नव्याने समाविष्ट करण्यात आलेल्या सर्व पाककृतींमध्ये केंद्र सरकारने निर्धारित केलेल्या मानकांनुसार योग्य प्रमाणात उष्मांक (Calories), प्रथिने (Proteins) आणि आवश्यक सूक्ष्म पोषकतत्वे (Micronutrients) समाविष्ट करण्यात आली आहेत. यामुळे बालकांमधील कुपोषणाचे प्रमाण वेगाने कमी होण्यास मदत होणार आहे.
आरोग्य आणि सुदृढतेसाठी केवळ चांगला आहारच नाही, तर स्वच्छ पाणी देखील तेवढेच आवश्यक आहे. यासाठी शासनाने ग्रामीण भागात पाणीपुरवठा योजनांना गती दिली असून, नुकतेच रायगडमध्ये जलजीवन मिशनची कामे वेगाने करा असे निर्देशही पाणीपुरवठा मंत्री गुलाबराव पाटील यांनी प्रशासनाला दिले आहेत.
कुपोषणमुक्तीसाठी राज्य सरकारचे प्रयत्न
मंत्री आदिती तटकरे यांनी सांगितले की, गेल्या तीन वर्षांत राज्य सरकारच्या निरंतर प्रयत्नांमुळे महाराष्ट्रातील कुपोषणाच्या प्रमाणात लक्षणीय घट झाली आहे. नवीन चविष्ट पाककृतींमुळे आता मुले आणि महिला आवडीने या आहाराचे सेवन करतील, ज्यामुळे कुपोषण निर्मूलनाच्या मोहिमेला अधिक बळ मिळणार आहे.
या आहार बदलांविषयी अधिक माहिती देताना महिला व बालविकास विभागाचे सचिव डॉ. अनुपकुमार यादव म्हणाले की, हा बदल थेट लागू न करता, त्यापूर्वी संपूर्ण राज्यभर एक सविस्तर सर्वेक्षण करण्यात आले होते. यामध्ये वैद्यकीय अधिकारी, आहारतज्ज्ञ आणि नामांकित संस्थांच्या तज्ज्ञांचे मत घेऊनच या नवीन स्वादिष्ट पाककृती निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
आरोग्य विषयी इतर घडामोडींचा विचार केल्यास, ग्रामीण भागातील आरोग्य यंत्रणा सक्षम करण्यासाठी केंद्र सरकारने देखील अनेक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. यामध्ये नुकताच कफ सिरपच्या विक्रीबाबत केंद्र सरकारचा मोठा निर्णय समोर आला असून, ग्रामीण भागातील सवलती रद्द करून नियम अधिक कडक करण्यात आले आहेत.
आढावा बैठकीला उपस्थित अधिकारी
या महत्त्वपूर्ण बैठकीला महिला व बालविकास विभागाचे सचिव डॉ. अनुपकुमार यादव, आयुक्त माधवी सरदेशमुख, आयुक्त डॉ. जगदीश मणियार (व्हिडिओ कॉन्फरन्सद्वारे), सहसचिव व्ही. आर. ठाकूर, अवर सचिव सुनील सरदार, प्रसाद कुलकर्णी, सह आयुक्त वर्षा पवार, तसेच संगीता लोंढे, विजय क्षीरसागर आणि जामसिंग गिरासे यांसारखे उच्चपदस्थ अधिकारी उपस्थित होते.