अकोला: विदर्भातील कॅलिफोर्निया म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या अकोला जिल्ह्यातील संत्रा उत्पादक शेतकरी सध्या मोठ्या संकटात सापडले आहेत. चालू हंगामासाठी मृग बहारा अंतर्गत राबवली जाणारी फळपीक विमा योजना अद्याप लागू करण्यात न आल्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये तीव्र नाराजी पसरली आहे. निसर्गाच्या लहरीपणाचा फटका बसण्यापूर्वी संत्रा बागांना विमा कवच मिळावे, अशी आग्रही मागणी आता जोर धरू लागली आहे.
हवामान बदलाचा संत्रा पिकाला मोठा धोका
संत्रा हे पीक अत्यंत नाजूक मानले जाते. सतत बदलणारे तापमान, अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि कडक ऊन यांसारख्या हवामानातील अचानक होणाऱ्या बदलांमुळे संत्रा बागांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते. अशा नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार मिळावा यासाठी पीक विमा योजना अत्यंत महत्त्वाची ठरते. मात्र, राज्य शासनाने संत्रा पिकाचा समावेश पुनर्रचित हवामान आधारित फळपीक विमा योजनेत केला असला, तरी अनेक भागांत अद्याप याची नोंदणी प्रक्रिया सुरू न झाल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
नुकत्याच झालेल्या विविध प्रशासकीय बैठकांमध्ये शेती विकासावर भर दिला जात आहे. जसे की, विदर्भातील शेतीचा दर्जा सुधारण्यासाठी आणि जलसंधारणासाठी शासनाने गाळमुक्त धरण, गाळयुक्त शिवार योजना सुरू केली आहे, त्याच धर्तीवर फळपीक विमा योजना देखील वेळेत राबवणे गरजेचे आहे.
मृग बहार पीक विमा योजनेच्या अंमलबजावणीची मागणी
मागील हंगामात संत्रा उत्पादकांना काही प्रमाणात विमा परतावा मिळाला होता, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना दिलासा मिळाला होता. परंतु, मृग बहार २०२६ साठी संत्रा पिकाच्या विमा नोंदणीची अधिकृत मुदत आणि स्पष्ट मार्गदर्शक सूचना अद्याप जारी करण्यात आलेल्या नाहीत. प्रशासनाच्या या ढिसाळ कारभारामुळे शेतकरी विमा संरक्षणापासून वंचित राहण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
विदर्भातील प्रादेशिक विकासाच्या आणि नियोजनाच्या दृष्टीने जिल्हा नियोजन समित्या महत्त्वपूर्ण ठरतात. उदाहरणार्थ, शेजारील जिल्ह्यातील विकासकामांच्या नियोजनासाठी बुलढाणा जिल्हा वार्षिक योजना बैठकीत अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेण्यात आले. त्याचप्रमाणे, अकोला जिल्हा प्रशासनाने आणि कृषी विभागाने संत्रा उत्पादकांच्या या गंभीर समस्येकडे त्वरित लक्ष देऊन विमा योजनेची अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे.
शेतकऱ्यांची मुख्य मागणी काय आहे?
बोर्डी (जि. अकोला) येथील प्रगतशील शेतकरी प्रभाकर मानकर यांनी सांगितले की, “कृषी विभागाने संत्रा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या या समस्येकडे त्वरित लक्ष द्यावे. विमा नोंदणीची प्रक्रिया तात्काळ सुरू करून त्यातील जाचक अटी शिथिल कराव्यात, जेणेकरून जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना याचा लाभ घेता येईल.”
- संत्रा पीक विमा नोंदणी प्रक्रिया तात्काळ सुरू करावी.
- मृग बहार योजनेबाबत कृषी विभागाने स्पष्ट शासन निर्णय आणि सूचना जाहीर कराव्यात.
- विम्यातील अटी व शर्ती शेतकऱ्यांच्या हिताच्या असाव्यात.
हवामानाच्या अनिश्चिततेमुळे आधीच संकटात असलेल्या संत्रा उत्पादक शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी प्रशासनाने तात्काळ पावले उचलणे गरजेचे आहे, अन्यथा संत्रा बागायतदारांचे प्रचंड आर्थिक नुकसान होऊ शकते.