पुणे: ग्रामीण भागातील जिल्हा परिषद शाळांच्या भिंती आता जागतिक कक्षा ओलांडत आहेत. गावातील एखाद्या मराठी माध्यमाच्या वर्गात शिक्षक फळ्यावर ‘Guten Tag’ (जर्मन), ‘Bonjour’ (फ्रेंच) किंवा ‘Konnichiwa’ (जपानी) लिहीत असल्याचे दृश्य काही वर्षांपूर्वी अकल्पनीय वाटले असते. मात्र, पुणे जिल्हा परिषदेने घेतलेल्या एका क्रांतिकारी निर्णयामुळे हे चित्र प्रत्यक्षात साकार झाले आहे. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना जागतिक पातळीवरील शिक्षण आणि संस्कृतीशी जोडण्यासाठी शिक्षकांना परकीय भाषांचे प्रशिक्षण देण्याचा अभिनव उपक्रम राबविला जात आहे.
पुणे जिल्हा परिषद आणि सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचा संयुक्त पुढाकार
पुणे जिल्हा परिषद आणि सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या परकीय भाषा विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने हा अनोखा उपक्रम सुरू आहे. या उपक्रमाचे हे दुसरे वर्ष असून, चालू शैक्षणिक वर्षात २१९ शिक्षक जगातील प्रमुख पाच भाषांचे रीतसर प्रशिक्षण घेत आहेत.
ज्याप्रमाणे राज्यात ओबीसी आश्रमशाळांमध्ये दर्जेदार शिक्षण आणि सर्वांगीण विकासावर भर दिला जात आहे, त्याच धर्तीवर ग्रामीण जिल्हा परिषद शाळांचा दर्जा उंचावण्यासाठी हा उपक्रम दिशादर्शक ठरत आहे.
कोणत्या भाषेत किती शिक्षक घेत आहेत प्रशिक्षण?
पुणे जिल्ह्यातील विविध तालुक्यांतील शिक्षकांनी या उपक्रमात उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला आहे. भाषावार शिक्षकांची आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:
- जर्मन भाषा: १२६ शिक्षक
- जपानी भाषा: २५ शिक्षक
- रशियन भाषा: २३ शिक्षक
- फ्रेंच भाषा: २२ शिक्षक
- स्पॅनिश भाषा: २२ शिक्षक
१८० तासांचा संरचित अभ्यासक्रम: केवळ शब्द नव्हे, संस्कृतीची ओळख
परदेशी भाषा शिकणे म्हणजे केवळ लिपी पाठ करणे किंवा काही शब्द तोंडपाठ करणे नव्हे; तर त्या भाषेमागील संस्कृती, विचारसरणी आणि समाजजीवन समजून घेणे होय. राज्य शासनही मानत आले आहे की भाषा हे विवादाचे नव्हे तर संवादाचे माध्यम आहे आणि हेच तत्त्व या वर्गांमध्ये प्रत्यक्षात आणले जात आहे.
या प्रशिक्षणात शिक्षकांसाठी तब्बल १८० तासांचा संरचित भाषा अभ्यासक्रम तयार करण्यात आला आहे. यामध्ये खालील कौशल्यांवर विशेष भर दिला जात आहे:
- श्रवण कौशल्य (Listening): भाषेचे अचूक उच्चार आणि संभाषण समजून घेणे.
- वाचन आणि लेखन (Reading & Writing): मूळ लिपी आणि मूलभूत व्याकरणाचा अभ्यास.
- संभाषण कौशल्य (Speaking): रोजच्या व्यवहारातील संवाद आणि अभिवादने प्रत्यक्ष बोलणे.
पहिल्या वर्षी ५ हजार विद्यार्थ्यांना झाला लाभ
या प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात १०२ शिक्षकांनी यशस्वीरीत्या प्रशिक्षण पूर्ण केले होते. त्या शिक्षकांनी स्वतःच्या शाळेत जाऊन प्रत्येक शिक्षकी सरासरी ५० विद्यार्थ्यांना या भाषांची तोंडओळख करून दिली. परिणामी, पहिल्याच वर्षात ग्रामीण भागातील तब्बल ५ हजारांपेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना या उपक्रमाचा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष फायदा झाला.
यंदा २१९ शिक्षक प्रशिक्षित होत असल्याने हा लाभ २५ ते ३० हजार विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.
ग्रामीण आणि शहरी भागातील दरी मिटवण्याचा प्रयत्न
शहरी भागातील विद्यार्थ्यांना विविध भाषा, डिजिटल साधने आणि परदेशी संस्कृतींची माहिती सहज उपलब्ध होते. मात्र, ग्रामीण भागातील मुलांसाठी ही दालने मर्यादित असतात. हा उपक्रम ग्रामीण मुलांच्या मनात जागतिक दृष्टिकोन विकसित करण्यास मदत करत आहे. यामुळे तरुणांचे संशोधन महाराष्ट्राला जागतिक पातळीवर नेण्यासाठी शालेय स्तरावरूनच पायाभरणी होत आहे.
“परकीय भाषांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना विविध भाषा, संस्कृती आणि जागतिक संदर्भांची ओळख करून देता येते. हा उपक्रम शिक्षकांच्या क्षमता वृद्धीसोबतच त्याचा लाभ हजारो विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविणारा आहे.”
– गजानन पाटील, मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO), पुणे जिल्हा परिषद
निष्कर्ष
मातृभाषेतून प्राथमिक शिक्षण घेतानाच जागतिक भाषांचा पाया समजून घेणे, यामुळे विद्यार्थ्यांचा बौद्धिक विस्तार वाढतो. पुणे जिल्हा परिषदेच्या या नाविन्यपूर्ण पावलामुळे ग्रामीण महाराष्ट्रातील शाळा आता खऱ्या अर्थाने ‘ग्लोबल’ होत आहेत.