महाराष्ट्राच्या कृषी क्षेत्राच्या प्रगतीमध्ये महिलांचे योगदान अनन्यसाधारण आहे. पेरणीपासून ते काढणीपर्यंत आणि पशुपालनापासून ते विक्रीपर्यंत शेतीच्या प्रत्येक टप्प्यावर महिला शेतकरी दिवसरात्र घाम गाळतात. मात्र, सातबाऱ्यावर नाव नसल्यामुळे अनेकदा त्या शासकीय योजना, बँक कर्ज आणि इतर अनुदानांपासून वंचित राहतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी आणि कष्टकरी महिलांच्या योगदानाला अधिकृत ओळख देण्यासाठी राज्य शासनाने ‘महिला शेतकरी प्रमाणपत्र’ (Women Farmer Certificate) देण्याचा क्रांतिकारी निर्णय घेतला आहे. यासाठीचे विशेष ऑनलाइन पोर्टल सुरू करण्यात आले आहे.
महिला शेतकरी प्रमाणपत्राचे मुख्य उद्दिष्ट आणि वैशिष्ट्ये
या उपक्रमाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे महिला शेतकरी म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी स्वतःच्या नावावर शेतजमीन असणे बंधनकारक नाही. केवळ जमिनीची मालकी हा निकष न ठेवता, शेती आणि शेतीपूरक कामांमधील प्रत्यक्ष सहभागाला शासनाने प्राधान्य दिले आहे.
या प्रमाणपत्राच्या माध्यमातून पात्र महिला शेतकऱ्यांना खालील शासकीय फायदे अत्यंत सुलभतेने मिळतील:
- कृषी कर्ज: बँकांकडून पीक कर्ज व कृषी भांडवली कर्ज मिळणे अधिक सोपे होईल.
- शासकीय योजना व अनुदान: बी-बियाणे, खते, शेती अवजारे आणि ड्रिप-स्प्रिंकलर अनुदानाचा थेट लाभ.
- पीक विमा संरक्षण: नैसर्गिक आपत्तीत पिकांचे नुकसान झाल्यास विम्याचा लाभ मिळण्यास मदत.
- विस्तार सेवा व कृषी प्रशिक्षण: आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान, फलोत्पादन आणि प्रक्रिया उद्योगांचे शासकीय प्रशिक्षण.
कोणाला मिळणार हे प्रमाणपत्र? (पात्रता निकष)
या योजनेचा परीघ अतिशय व्यापक ठेवण्यात आला असून खालील घटकांचा यामध्ये समावेश होतो:
- १८ वर्षांवरील शेती अथवा शेतीपूरक व्यवसायात प्रत्यक्ष कार्यरत असलेल्या महिला.
- पिकांची लागवड, बीजोत्पादन, फलोत्पादन, पुष्पोत्पादन करणाऱ्या महिला शेतकरी.
- दुग्ध व्यवसाय, कुक्कुटपालन, पशुसंवर्धन, मत्स्यव्यवसाय आणि मधुमक्षिकापालन करणाऱ्या महिला.
- स्वतःची जमीन नसलेल्या मात्र भाडेपट्ट्याने किंवा बटाईने शेती करणाऱ्या महिला.
- भूमिहीन शेतमजूर, रोपमळा (Nursery) मजूर आणि पशुपालक महिला.
सेवा संकल्प अभियानांतर्गत विशेष मोहीम
राज्यात सध्या सुरू असलेल्या सेवा संकल्प अभियानातून प्रशासन थेट जनतेच्या दारी पोहोचत असून, या मोहिमेदरम्यान पात्र महिला शेतकऱ्यांची ओळख पटवून त्यांच्याकडून अर्ज भरून घेण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. याशिवाय, सेवा संकल्प अभियानांतर्गत नागरिकांना विविध शासकीय सेवा एकाच छताखाली दिल्या जात असल्याने ग्रामीण भागातील महिलांना या प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करणे अधिक सोयीचे होणार आहे.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
महिला शेतकरी प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करताना खालील कागदपत्रांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार महिलेचे पूर्ण नाव आणि चालू मोबाईल क्रमांक
- आधार कार्ड (Aadhaar Card)
- रहिवासी पुरावा म्हणून रेशन कार्ड किंवा मतदार ओळखपत्र
- गावाचे नाव, तालुका आणि जिल्ह्याचा संपूर्ण पत्ता
ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?
- सर्वप्रथम कृषी विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला (krishi.maharashtra.gov.in) भेट द्या.
- होमपेजवर उपलब्ध असलेल्या ‘महिला शेतकरी प्रमाणपत्र’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- आपली वैयक्तिक माहिती, आधार क्रमांक आणि पत्ता अचूक भरा.
- तुम्ही करत असलेल्या शेती किंवा शेतीपूरक कामाची सविस्तर माहिती निवडा.
- आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करून अर्ज सबमिट करा.
गावातील कृषी मित्र, कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामपंचायत पातळीवर सुरू असलेल्या विशेष शिबिरांमध्ये जाऊनही महिला शेतकरी या प्रमाणपत्रासाठी मार्गदर्शन घेऊ शकतात. राज्यातील जास्तीत जास्त महिलांनी या अधिकृत ओळखीचा लाभ घेऊन स्वावलंबी बनावे, असे आवाहन कृषी विभागाकडून करण्यात आले आहे.