सेवा संकल्प अभियानातून प्रशासन थेट जनतेच्या दारी; शेतकरी, महिला आणि तरुणांसाठी महिनाभराचा विशेष उपक्रम

‘सेवा परमो धर्मः’ ही केवळ एक म्हण नसून ती सर्वसामान्य नागरिकांच्या जीवनात विधायक बदल घडवून आणणारी एक लोककल्याणकारी भावना आहे. शासनामार्फत अनेक कल्याणकारी योजना आखल्या जातात, महत्त्वाचे निर्णय घेतले जातात; मात्र या योजनांचे खरे यश तेव्हाच दिसते जेव्हा त्याचा लाभ दुर्गम भागातील शेतकरी, कष्टकरी, महिला आणि गरजू घटकांपर्यंत पोहोचतो. याच पार्श्वभूमीवर राज्यभरात प्रशासन थेट नागरिकांच्या दारी पोहोचण्यासाठी सज्ज झाले आहे.

महाराष्ट्र शासनाने महिनाभराच्या कालावधीत राज्यव्यापी ‘सेवा संकल्प अभियान’ राबविण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध कल्याणकारी योजनांचा लाभ तळागाळातील पात्र लाभार्थ्यांपर्यंत विनासायास पोहोचविणे, हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे. नागरिकांना शासकीय कार्यालयांचे उंबरठे झिजवावे लागू नयेत यासाठी सेवा संकल्प अभियान: नागरिकांना एकाच छताखाली मिळणार २२ शासकीय सेवा राबवून प्रशासकीय कामे सुलभ केली जात आहेत.

तालुकास्तरावर ‘सेवा सेतू’ शिबिरे: एकाच ठिकाणी मिळणार विविध सेवा

गावातील सर्वसामान्य शेतकऱ्यांना अनेकदा ७/१२, ८-अ नोंदी अद्ययावत करणे, फेरफार नोंदी निकाली काढणे अथवा विविध दाखल्यांसाठी तालुकास्तरावर वारंवार फेऱ्या माराव्या लागतात. ही प्रक्रिया सुटसुटीत करण्यासाठी प्रत्येक तालुक्यात ‘सेवा सेतू’ शिबिरांचे आयोजन केले जात आहे.

या शिबिरांच्या माध्यमातून खालील प्रमुख सेवा नागरिकांना विनाविलंब उपलब्ध होणार आहेत:

• महसूल विषयक सेवा: जमिनीच्या फेरफार नोंदींचा जलद निपटारा, ७/१२ व ८-अ अद्ययावत करणे, स्वामित्व सनद वाटप.
• शेतकऱ्यांसाठी सुविधा: शेतपाणंद रस्त्यांचे प्रश्न मार्गी लावणे, कृषी योजनांचे अर्ज मंजुरी. यापूर्वीही राज्य सरकारने सेवा संकल्प अभियान: वंचित घटकांपर्यंत पोहोचणार शासकीय योजना; वनहक्क दावे, पांदण रस्ते आणि मोफत वीज योजनेबाबत मोठा निर्णय घेत शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा दिला होता.
• महत्त्वाची प्रमाणपत्रे: शिधापत्रिका (रेशन कार्ड), नॉन-क्रिमिलेअर, जातीचे दाखले, दिव्यांग प्रमाणपत्र, ज्येष्ठ नागरिक कार्ड, विवाह नोंदणी तसेच जन्म-मृत्यू दाखले.
• पायाभूत सेवा: नवीन नळजोडणी, घरगुती व शेती वीज जोडणी, आधार कार्ड नोंदणी व दुरुस्ती, शिकाऊ वाहनचालक परवाना (लर्निंग लायसन्स).
• महिला सक्षमीकरण: महिला बचत गटांची अधिकृत नोंदणी व बँकिंग सहाय्य.

‘सेवा माझे योगदान’: गावाच्या विकासात लोकसहभाग

केवळ शासकीय कामे करणे एवढ्यापुरतेच हे अभियान मर्यादित नसून, ग्रामीण भागात ‘सेवा माझे योगदान’ हा उपक्रम राबवून लोकचळवळ उभी केली जात आहे. यामध्ये गावातील युवक, महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांचा सक्रिय सहभाग घेतला जात आहे.

या उपक्रमांतर्गत गावपातळीवर सार्वजनिक स्वच्छता मोहीम, वृक्षारोपण, रक्तदान शिबिरे, विनामूल्य आरोग्य तपासणी, जलसंधारण कामे, नद्या व विहिरींची स्वच्छता तसेच प्लास्टिकमुक्ती जनजागृती यांसारखी विधायक कामे हाती घेतली जात आहेत. समाज आणि शासन एकत्र आल्यास गावाचा कायापालट कसा होऊ शकतो, याचे हे उत्तम उदाहरण ठरणार आहे.

अंगणवाडी उत्सव आणि बाल-माता पोषण जागृती

ग्रामीण भागातील आई आणि बालकांचे आरोग्य सुदृढ ठेवण्यासाठी ‘अंगणवाडी उत्सव’ आयोजित करण्यात येत आहे. यामध्ये मातांना एकत्र बोलावून शासनाच्या पोषण आहार व आरोग्य योजनांची माहिती दिली जात आहे. तसेच बालकांसाठी मनोरंजक उपक्रम राबवून अंगणवाडी सेविका, मदतनीस आणि आशा स्वयंसेविकांच्या कार्याचा गौरव केला जात आहे.

युवा नवसंशोधकांसाठी ‘इनोव्हेशन चॅलेंज’

ग्रामीण भागातील तरुणांकडे शेती, जलव्यवस्थापन, शिक्षण आणि स्थानिक तंत्रज्ञानाबाबत अनेक कल्पक कल्पना (Innovative Ideas) असतात. या तरुणांना योग्य दिशा व व्यासपीठ देण्यासाठी अभियानात ‘इनोव्हेशन चॅलेंज’ स्पर्धा आयोजित करण्यात आली आहे. यातून निवडल्या जाणाऱ्या सर्वोत्तम स्टार्टअप्स आणि संकल्पनांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन मिळणार असून भविष्यात नवोन्मेष आणि स्टार्टअप्सच्या जोरावर महाराष्ट्र गाठणार १ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेचे उद्दिष्ट साध्य करण्यात हे पाऊल मोलाचे ठरेल.

‘आशीर्वादाचा दिवा’ आणि ‘बदलाची गोष्ट’ उपक्रम

शासकीय योजनांचा प्रत्यक्ष लाभ मिळून ज्या कुटुंबांच्या जीवनात सकारात्मक बदल झाला आहे, अशा लाभार्थ्यांच्या घरी जाऊन ‘आशीर्वादाचा दिवा’ प्रज्वलित करण्यात येणार आहे. तसेच, लाभार्थ्यांच्या यशोगाथा समाजासमोर आणण्यासाठी ‘बदलाची गोष्ट’ या उपक्रमांतर्गत छोटे व्हिडिओ आणि रील्स तयार करून सोशल मीडियावर प्रसारित केले जाणार आहेत, जेणेकरून इतर वंचित घटकांनाही योजनांचा लाभ घेण्याची प्रेरणा मिळेल.

निष्कर्ष: शासकीय योजना केवळ कागदावर न राहता त्या थेट बांधावर आणि घराघरांपर्यंत पोहोचवणे हेच या अभियानाचे मुख्य ध्येय आहे. ग्रामीण भागातील सर्व शेतकरी बांधवांनी आणि नागरिकांनी आपल्या गावातील व तालुक्यातील या विशेष शिबिरांना भेट देऊन आपल्या प्रलंबित कामांचा निपटारा करून घ्यावा आणि विविध शासकीय योजनांचा लाभ घ्यावा.