कांदळवन संवर्धन करणाऱ्यांना मिळणार बक्षीस! अतिक्रमणांवर होणार कडक कारवाई – वनमंत्री गणेश नाईक

महाराष्ट्र राज्यातील सागरी किनारे आणि जैवविविधतेचे रक्षण करण्यासाठी कांदळवनांचे (Mangroves) जतन करणे अत्यंत गरजेचे आहे. या पार्श्वभूमीवर, कांदळवनांचे संरक्षण करणाऱ्या नागरिकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विशेष बक्षीस योजना राबविण्याचा विचार राज्य सरकार करत आहे, अशी महत्त्वाची घोषणा वनमंत्री गणेश नाईक यांनी केली आहे. तसेच कांदळवनांवरील अनधिकृत बांधकामे, मलबे टाकणे आणि अतिक्रमण करणाऱ्यांवर कायद्याचा बडगा उगारून कडक शिक्षा केली जाईल, असा इशाराही त्यांनी दिला.

आंतरराष्ट्रीय कांदळवन परिसंस्था संवर्धन दिनानिमित्त मुंबईतील वाय. बी. चव्हाण सेंटर येथे आयोजित ‘कांदळवन प्रतिष्ठान पुरस्कार वितरण सोहळा – २०२६’ मध्ये वनमंत्री बोलत होते.

उपग्रह तंत्रज्ञानाद्वारे अतिक्रमणांची तपासणी

मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई आणि वसई-विरारसारख्या वेगाने विकसित होणाऱ्या शहरी भागात कांदळवनांवर होणारे अतिक्रमण ही गंभीर समस्या बनली आहे. वनमंत्र्यांनी स्पष्ट केले की, २००५ पासूनच्या उपग्रह (Satellite) आणि गुगल प्रतिमांच्या मदतीने अतिक्रमणांची काटेकोर पडताळणी केली जाईल. यासाठी चेन्नई विद्यापीठाचे सहकार्य घेतले जात असून, दोषींवर तातडीने कठोर कारवाई करण्याचे निर्देश संबंधित अधिकाऱ्यांना देण्यात आले आहेत.

एमएमआर (MMR) आणि किनारपट्टीच्या भागात नागरीकरणाचा वेग मोठा आहे. एकीकडे [नैना क्षेत्रातील नगर रचना योजनांच्या त्रुटी दूर करून ग्रामस्थांना त्वरित मालमत्ता पत्रक वाटप करा](https://maha-agri.in/latest-news/naina-town-planning-scheme-property-card-distribution-maharashtra) यांसारख्या निर्णयांतून नियोजित विकासाला गती दिली जात असताना, दुसरीकडे निसर्गाचा ऱ्हास रोखण्यासाठी कांदळवनांचे रक्षण करणे तितकेच महत्त्वाचे ठरत आहे.

महाराष्ट्रात कांदळवन क्षेत्रात लक्षणीय वाढ

कार्यक्रमादरम्यान वन विभागाचे अपर मुख्य सचिव मिलिंद म्हैसकर यांनी राज्यातील कांदळवन संरक्षणाबाबत महत्त्वपूर्ण आकडेवारी सादर केली:

• क्षेत्रफळात वाढ: महाराष्ट्रातील कांदळवन क्षेत्र २२२ चौरस किलोमीटरवरून ३१५ चौरस किलोमीटर (३१,५०० हेक्टर) पर्यंत वाढले आहे.
• देशातील वाटा: भारतातील सुमारे ९५ टक्के कांदळवन क्षेत्र पश्चिम बंगाल, गुजरात, महाराष्ट्र, ओडिशा आणि अंदमान-निकोबार बेट समूहामध्ये आहे.
• पर्यावरणीय महत्त्व: कांदळवने मोठ्या प्रमाणात कार्बन साठवून ठेवतात (Carbon Sink) तसेच सागरी वादळांपासून किनारपट्टीचे रक्षण करतात.

जशी मुंबई शहराची वाढती पाण्याची गरज भागवण्यासाठी [मुंबईची पाण्याची चिंता मिटणार! गारगाई धरण प्रकल्पाचे काम मे २०२९ पर्यंत पूर्ण करण्याचे मुख्यमंत्र्यांचे निर्देश](https://maha-agri.in/latest-news/gargai-dam-project-mumbai-water-supply-update-2029) देण्यात आले आहेत, तसेच या मेट्रो शहरांचे नैसर्गिक आपत्तींपासून संरक्षण करण्यासाठी कांदळवनांची भूमिका अमूल्य आहे.

‘कांदळवन प्रतिष्ठान पुरस्कार २०२६’ चे विजेते

कांदळवन संवर्धन आणि उपजीविका विकासात उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या संस्था व व्यक्तींचा या सोहळ्यात गौरव करण्यात आला. विजेत्यांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

१. स्वयं साहाय्यता गट विभाग

• प्रथम क्रमांक (₹१ लाख): जलकन्या कांदळवन निसर्ग पर्यटन गट (सिंधुदुर्ग)
• द्वितीय क्रमांक (₹७५ हजार): नवलाई निसर्ग पर्यटन गट (रत्नागिरी)
• तृतीय क्रमांक (₹५० हजार): गोपाळकृष्ण गट (सिंधुदुर्ग)

२. विशेष उल्लेखनीय कार्य पुरस्कार

• कुसुमाकर बागकर (रत्नागिरी)
• रेमन डिसुझा (पालघर)

३. सर्वोत्तम प्रकल्प साहाय्यक

• प्रथम: प्रथमेश बारे (रायगड)
• द्वितीय: दिगंबर तोरसकर (सिंधुदुर्ग)
• तृतीय: मयूर पानसरे (सिंधुदुर्ग)

४. सर्वोत्तम वन अधिकारी व कर्मचारी

दत्ता उताडे (मालवण, सिंधुदुर्ग), परशुराम शिंदे (ठाणे) आणि प्रशांत बहादुरे (ठाणे) यांना उत्तम सेवेबद्दल सन्मानित करण्यात आले. तसेच उपजीविका तज्ज्ञ म्हणून अनिकेत तोडमुरकर यांचा विशेष गौरव झाला.

या कार्यक्रमास वन विभागाचे प्रधान मुख्य वनसंरक्षक एम. श्रीनिवास राव, प्रधान मुख्य वनसंरक्षक (वन्यजीव) श्रीनिवास रेड्डी आणि कांदळवन प्रतिष्ठानचे कार्यकारी संचालक एन. आर. प्रवीण यांसारखे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. कांदळवन संवर्धनात स्थानिकांचा सहभाग वाढवून त्यांच्या उपजीविकेला बळ देणे हेच राज्य सरकारचे मुख्य उद्दिष्ट असल्याचे यावेळी सांगण्यात आले.