मुंबई: कलिना येथील न्यायवैद्यक विज्ञान प्रयोगशाळेला ‘इलेक्ट्रॉनिक पुरावा परीक्षक’ म्हणून केंद्र सरकारची मान्यता

मुंबई: डिजिटल युगात सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाण वाढत असताना, इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यांचे महत्त्व अनन्यसाधारण झाले आहे. याच पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. मुंबईतील कलिना येथील ‘न्यायवैद्यक विज्ञान प्रयोगशाळा संचालनालय’ (DFSL) ला आता अधिकृतपणे ‘इलेक्ट्रॉनिक पुरावा परीक्षक’ (Examiner of Electronic Evidence) म्हणून अधिसूचित करण्यात आले आहे.

माहिती तंत्रज्ञान कायद्यांतर्गत मोठे पाऊल

केंद्र सरकारच्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार, माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम, २००० मधील कलम ७९ए अंतर्गत प्राप्त झालेल्या अधिकारांचा वापर करून हा निर्णय घेण्यात आला आहे. यामुळे आता कलिना येथील प्रयोगशाळेला डिजिटल व इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यांचे विश्लेषण आणि प्रमाणीकरण करण्याचे विशेष अधिकार मिळाले आहेत.

कलिना प्रयोगशाळेची कार्यकक्षा काय असणार?

हंस भुगरा मार्ग, विद्यानगरी, कलिना, सांताक्रूझ (पूर्व), मुंबई येथील या न्यायवैद्यक विज्ञान प्रयोगशाळेचे मुख्य कार्यक्षेत्र खालीलप्रमाणे असणार आहे:

• संगणक (मीडिया) न्यायवैद्यक (Computer Forensics): संगणक, हार्ड डिस्क आणि इतर स्टोरेज मीडियामधील डेटाचे विश्लेषण करणे.
• मोबाईल उपकरण न्यायवैद्यक (Mobile Device Forensics): मोबाईल फोन, टॅब्लेट आणि इतर स्मार्ट उपकरणांमधील डिलीट केलेला डेटा रिकव्हर करणे आणि पुरावे शोधणे.

या संदर्भातील अधिकृत अधिसूचना भारताच्या राजपत्रात (Gazette of India) प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. या महत्त्वपूर्ण निर्णयामुळे डिजिटल गुन्ह्यांच्या तपासाला मोठी गती मिळणार आहे.

न्यायव्यवस्थेला मिळणार गती

या नव्या मान्यतेमुळे सायबर गुन्हे, आर्थिक फसवणूक आणि इतर गंभीर गुन्ह्यांच्या तपासाला गती मिळेल. न्यायालयामध्ये डिजिटल पुरावे सादर करताना या प्रयोगशाळेचा अहवाल कायदेशीरदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा आणि विश्वासार्ह मानला जाईल.

मुंबईमध्ये सध्या अनेक स्तरांवर विकासात्मक आणि प्रशासकीय बदल पाहायला मिळत आहेत. एकीकडे तंत्रज्ञान क्षेत्रात कलिना लॅबचा विस्तार होत असताना, दुसरीकडे क्रीडा क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्यांसाठी मुंबई जिल्हास्तरीय क्रीडा पुरस्कारांसाठी अर्ज सादर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

तसेच, मुंबईच्या सौंदर्यीकरण आणि सांस्कृतिक चळवळीचा भाग म्हणून नुकतेच काळा घोडा आर्ट एव्हेन्यूचे दिमाखदार लोकार्पण करण्यात आले होते. या सर्व घडामोडींनंतर आता न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेला मिळालेली ही नवी ओळख मुंबईच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा रोवणारी ठरली आहे.