मुंबई: “आजच्या आधुनिक युगात पर्यावरण आणि विकास हे एकमेकांच्या विरुद्ध नसून, पर्यावरण म्हणजेच खरा विकास आहे,” असे आग्रही प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. जागतिक पर्यावरण दिनानिमित्त वांद्रे येथील कार्टर रोड ॲम्फीथिएटर येथे आयोजित विशेष कार्यक्रमात ते बोलत होते. यावेळी त्यांनी पर्यावरण संवर्धनासाठी सामूहिक लोकसहभागाचे महत्त्व विशेषत्वाने अधोरेखित केले.
निसर्गाचे रक्षण ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी
आपल्या भाषणात राज्यपाल वर्मा यांनी त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात एक पर्यावरण कार्यकर्ता म्हणून झाल्याची आठवण करून दिली. ईशान्य भारतातील संस्कृतीचा दाखला देत ते म्हणाले की, तिथे ‘प्रकृती देवो भव’ ही भावना लोकांच्या मनात खोलवर रुजलेली आहे. निसर्गात देवाचा अंश असून त्याचे रक्षण करणे ही केवळ सरकारचीच नाही, तर प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे.
या संदर्भातील अधिक माहितीसाठी आणि पर्यावरण संरक्षणाविषयी सखोल समजून घेण्यासाठी आपण ‘दिलखुलास’ कार्यक्रमात जागतिक पर्यावरण दिनानिमित्त प्रा. डॉ. आसावरी जाधव यांची विशेष मुलाखत नक्की वाचली पाहिजे.
पर्यावरण संवर्धन आणि सामाजिक न्याय
पूर्वी ‘पर्यावरण की विकास’ असा वाद सातत्याने घातला जात असे. मात्र आता संपूर्ण जगाने शाश्वत विकासाचे (Sustainable Development) महत्त्व स्वीकारले आहे. पर्यावरणीय असंतुलनाचा सर्वात मोठा फटका गरीब आणि दुर्बल घटकांना सहन करावा लागतो. त्यामुळे पर्यावरण संवर्धन ही केवळ नैसर्गिक साधनसंपत्ती वाचवण्याची मोहीम नसून, तो सामाजिक न्यायाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, असेही राज्यपालांनी स्पष्ट केले.
भारतीय संस्कृतीमध्ये निसर्गाशी सुसंवाद राखण्याला सर्वोच्च प्राधान्य दिले गेले आहे. उपनिषदांमधील ‘वनस्पतये शांती’ सारख्या प्रार्थनांमधून मानवी जीवन आणि निसर्ग यांच्यातील अतूट नाते स्पष्ट होते. निसर्गाचे अतिरेकी शोषण केल्यास त्याचे गंभीर दुष्परिणाम अखेर मानवजातीलाच भोगावे लागतील, असा इशारा त्यांनी दिला. प्रत्येकाने आपल्या घरापासूनच याची सुरुवात करणे गरजेचे असून, यासाठी पर्यावरण संवर्धन: घराघरातून सुरू करूया निसर्गाचा जागर आणि शाश्वत विकासाचा संकल्प! हा मार्गदर्शक लेख अत्यंत उपयुक्त ठरेल.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या व्हिडिओ संदेशाद्वारे शुभेच्छा
या कार्यक्रमात राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्हिडिओ संदेशाच्या माध्यमातून उपस्थितांना मार्गदर्शन केले. मानवी जीवनाच्या शाश्वत भविष्यासाठी पर्यावरण रक्षणाशिवाय दुसरा पर्याय नाही, असे त्यांनी सांगितले. भामला फाउंडेशनतर्फे दरवर्षी राबविल्या जाणाऱ्या पर्यावरणपूरक मोहिमांचे त्यांनी कौतुक केले. तसेच, प्रत्येक नागरिकाने वृक्षारोपण, प्लास्टिक मुक्ती आणि जलसंधारण या कामात सक्रिय सहभाग घ्यावा, असे आवाहन मुख्यमंत्र्यांनी केले.
‘नमस्कार भूमी २’ मोहिमेचा शानदार शुभारंभ
या विशेष सोहळ्यात राज्यपालांच्या हस्ते ‘नमस्कार भूमी २’ या नवीन पर्यावरण जनजागृती अभियानाचा आणि ‘भूमी नमस्कार’ या प्रेरणादायी गीताचे अनावरण करण्यात आले. भामला फाउंडेशनने तयार केलेले हे गीत लोकांमध्ये पर्यावरणाविषयी जागृती निर्माण करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरेल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला. यावेळी उपस्थित नागरिकांना प्लास्टिकमुक्त जीवनशैली अंगीकारण्याची शपथ देण्यात आली.
विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांची उपस्थिती
या सोहळ्याला राजकीय, सामाजिक आणि मनोरंजन क्षेत्रातील अनेक दिग्गज उपस्थित होते. यामध्ये आमदार सचिन अहिर, मेवाड घराण्याचे श्रीजी लक्षप्रताप महाराज, एमएसआरडीसीचे उपाध्यक्ष अनिल गायकवाड, प्रसिद्ध आध्यात्मिक गुरू गौर गोपाल दास, अभिनेता सोनू सूद, ज्येष्ठ अभिनेत्री रूपा गांगुली, अभिनेत्री मलायका अरोरा, प्रसिद्ध गायक शंकर महादेवन, रॅपर बादशहा, संगीतकार हिमेश रेशमिया, गायिका नेहा कक्कर आणि भामला फाउंडेशनचे संस्थापक आसिफ भामला यांच्यासह अनेक मान्यवर उपस्थित होते. पर्यावरण क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या व्यक्ती व संस्थांचा यावेळी सन्मान करण्यात आला.