मुंबई: राज्यातील जनतेच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्या भेसळखोरांविरुद्ध अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) अत्यंत आक्रमक पाऊल उचलले आहे. अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली २९ ते ३१ मे २०२६ दरम्यान संपूर्ण महाराष्ट्रात एकाच वेळी धडक मोहीम राबवण्यात आली. या कारवाईमध्ये तब्बल ८४ हजार ३३५ किलो (सुमारे ८४ टन) भेसळयुक्त आणि संशयास्पद अन्नपदार्थांचा साठा जप्त करण्यात आला आहे. जप्त करण्यात आलेल्या या साठ्याची किंमत तब्बल ९७ लाख १९ हजार ९६३ रुपये एवढी आहे.
राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये धडक छापे
अन्न सुरक्षा व मानके कायद्यांतर्गत प्रशासनाच्या अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांनी राज्यातील अनेक प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये ही मोठी कारवाई केली. यामध्ये प्रामुख्याने मुंबई, नवी मुंबई, पुणे, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, नाशिक, भंडारा, जालना, बीड, नांदेड, परभणी, सोलापूर, छत्रपती संभाजीनगर, हिंगोली, वर्धा, यवतमाळ, अमरावती, अकोला आणि वाशिम या जिल्ह्यांचा समावेश आहे. मोहिमेदरम्यान एकूण ४७ आस्थापनांची कसून तपासणी करण्यात आली असून, संशयास्पद अन्नपदार्थांचे नमुने पुढील विश्लेषणासाठी प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आले आहेत.
यापूर्वी देखील अन्न व औषध प्रशासनाने अशाच प्रकारे सक्रियता दाखवत राज्यात प्रतिबंधित गुटखा आणि पान मसाल्यावर मोठी कारवाई करून कोट्यवधी रुपयांचा माल जप्त केला होता.
गुळामध्ये साखरेची भेसळ आणि कृत्रिम आंबे!
या छाप्यात अनेक धक्कादायक बाबी समोर आल्या आहेत:
- गुळात साखरेची भेसळ: पुणे जिल्ह्यातील दौंड तालुक्यात तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी गुळामध्ये मोठ्या प्रमाणावर साखर मिसळून भेसळ केली जात असल्याचे समोर आले. या कारवाईत १० लाख ६६ हजार २४२ रुपये किमतीचा १५ हजार ९६ किलो साखरेचा साठा जप्त करण्यात आला.
- कृत्रिमरित्या आंबे पिकवणे: नवी मुंबई येथील प्रसिद्ध एपीएमसी (APMC) मार्केटमध्ये आंबे कृत्रिमरित्या पिकवण्यासाठी घातक ‘इथिलीन स्प्रे’ आणि संशयास्पद द्रव्यांचा वापर केला जात असल्याचे उघड झाले. येथून प्रशासनाने ११ लाख १२ हजार ८५० रुपये किमतीचे आंबे जप्त केले आहेत.
याशिवाय सुका मेवा, खवा, बुंदी लाडू, बेकरीचे पदार्थ, कँडी, खाद्यतेल, तूप, खजूर, आईस्क्रीम, कुल्फी आणि मसाल्यांचे पदार्थ यांमध्येही भेसळ केल्याचे आढळून आले आहे.
आरोग्याशी खेळणाऱ्यांवर थेट FIR आणि फौजदारी कारवाई!
अन्न सुरक्षा व मानके कायद्याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर आता केवळ दंडात्मक कारवाई करून सोडले जाणार नाही, तर थेट फौजदारी गुन्हे दाखल केले जातील. नवीन भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, २०२३ च्या कलम १२९ अंतर्गत गुन्हेगारांवर एफआयआर (FIR) दाखल करण्यात येणार आहे. “अन्नात भेसळ करणे आणि प्रतिबंधित पदार्थांची विक्री करणे हा नागरिकांच्या जिवाशी खेळ आहे, तो खपवून घेतला जाणार नाही,” असा कडक इशारा आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी दिला आहे.
नागरिकांसाठी नवीन ॲप आणि तक्रार करण्याचे आवाहन
अन्न व औषधांच्या दर्जाबाबत नागरिकांच्या मनात काही शंका असल्यास किंवा भेसळीची माहिती मिळाल्यास त्यांनी थेट अन्न व औषध प्रशासनाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे. तक्रार करताना खालील बाबी स्पष्टपणे नमूद कराव्यात:
- तक्रारदाराचे नाव, पत्ता आणि संपर्क क्रमांक.
- ज्या ठिकाणी भेसळ होते त्या आस्थापनेचा अचूक पत्ता.
- कोणत्या विशिष्ट अन्नपदार्थात भेसळ केली जात आहे त्याची माहिती.
तसेच, नागरिकांना तक्रार करणे अधिक सोपे व्हावे यासाठी प्रशासन लवकरच एक नवीन मोबाईल ॲप आणि टोल-फ्री क्रमांक देखील कार्यान्वित करणार आहे. “सेफ फूड, सेफ ड्रग, सेफ महाराष्ट्र” या संकल्पनेच्या माध्यमातून महाराष्ट्र राज्य सुरक्षित आणि निरोगी ठेवण्यासाठी प्रशासन कटिबद्ध आहे.