नवी दिल्ली: महाराष्ट्रातील सांडपाणी प्रक्रिया केंद्र म्हणजेच ‘एसटीपी (STP) मॉडेल’ अत्यंत प्रभावी ठरले असून, आता हे मॉडेल राष्ट्रीय स्तरावर एक ‘आदर्श मॉडेल’ म्हणून विकसित केले जाणार आहे. ही संपूर्ण राज्यासाठी अत्यंत अभिमानास्पद बाब आहे. महाराष्ट्र सध्या शून्य कचरा (Zero Waste) आणि कचऱ्यापासून ऊर्जा निर्मिती या संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी वेगाने पावले उचलत आहे, अशी माहिती राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी दिली.
नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे आयोजित ‘स्वच्छ भारत मिशन अर्बन २.०‘ च्या राष्ट्रीय आढावा बैठकीत ते बोलत होते. या बैठकीच्या अध्यक्षस्थानी केंद्रीय गृहनिर्माण, शहरी विकास आणि ऊर्जा मंत्री मनोहर लाल खट्टर उपस्थित होते. याशिवाय केंद्रीय राज्यमंत्री तोखन साहू, मंत्रालयाचे सचिव कटिकिथला श्रीनिवास आणि विविध राज्यांचे नगरविकास व गृहनिर्माण मंत्री देखील उपस्थित होते.
कचरा व्यवस्थापन आणि नव्या नियमांचा आढावा
केंद्रीय मंत्री मनोहर लाल खट्टर यांनी या बैठकीत विविध राज्यांमधील स्वच्छता मोहिमांचा सविस्तर आढावा घेतला. यामध्ये प्रामुख्याने खालील मुद्द्यांवर चर्चा झाली:
- एकात्मिक घनकचरा व्यवस्थापन आणि पीपीपी (PPP) वित्तीय मॉडेल.
- शहरांमधील जुन्या कचरा डेपोचे वेळेत निर्मूलन करणे.
- ODF++ दर्जा राखणे आणि संपूर्ण यांत्रिकीकृत मलनिस्सारण करणे.
- नव्याने लागू झालेल्या ‘सॉलिड वेस्ट मॅनेजमेंट नियम २०२६’ ची काटेकोर अंमलबजावणी.
स्वच्छता हा केवळ प्रशासकीय कार्यक्रम नसून ते सार्वजनिक आरोग्य, मानवी प्रतिष्ठा आणि नागरिकांच्या जीवनमानाशी जोडलेले सामूहिक कर्तव्य आहे, असे प्रतिपादन केंद्रीय मंत्र्यांनी केले.
महाराष्ट्रातील स्वच्छता उपक्रमांचे सादरीकरण
बैठकीदरम्यान उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी महाराष्ट्रातील विविध स्वच्छता मोहिमा आणि प्रकल्पांची माहिती देणारे प्रभावी सादरीकरण केले. स्वच्छता मोहिमेसोबतच विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासावर बोलताना काही दिवसांपूर्वी त्यांनी विद्यार्थ्यांनी ज्ञानासोबत सामाजिक मूल्यांची जोपासना करावी असे आवाहन केले होते. तीच सामाजिक मूल्ये आता स्वच्छतेच्या माध्यमातून समाजात रुजवली जात आहेत.
महाराष्ट्रात ‘वेस्ट टू वेल्थ‘ (कचऱ्यातून संपत्ती निर्मिती), कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) प्रकल्प आणि राज्याचे ‘हरित धोरण‘ यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीमुळे कचऱ्याचे मौल्यवान संसाधनात रूपांतर करण्याचे काम वेगाने सुरू आहे. राज्याच्या या शाश्वत विकासाला मोठ्या प्रकल्पांचीही साथ मिळत आहे. नुकतीच महाराष्ट्रात ६.५ लाख कोटींची ऐतिहासिक गुंतवणूक झाली असून, यामुळे राज्याच्या विकासाला नवी गती मिळणार आहे.
‘स्वच्छ भारत अभियान’ बनले जनआंदोलन
उपमुख्यमंत्री शिंदे पुढे म्हणाले की, “स्वच्छ भारत अभियान हे आता केवळ सरकारी मोहिमेपुरते मर्यादित राहिलेले नसून, ते एक व्यापक जनआंदोलन बनले आहे. स्वच्छतेचे उद्दिष्ट केवळ परिसर स्वच्छ ठेवणे नाही, तर नागरिकांच्या मानसिकतेत आणि सवयींमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणणे हे आहे. महाराष्ट्रात जनतेचा सक्रिय सहभाग आणि नवनवीन तंत्रज्ञानाच्या बळावर हे अभियान यशस्वी होत आहे.”