प्रशासकीय कायापालटासाठी ‘टेकवारी २.०’ चा नाविन्यपूर्ण प्रयोग
महाराष्ट्राचे प्रशासकीय केंद्र असलेल्या मंत्रालयाने अलीकडेच एका ऐतिहासिक बदलाचा अनुभव घेतला. ४ ते ८ मे या कालावधीत आयोजित करण्यात आलेला ‘टेकवारी २.०’ हा उपक्रम केवळ सरकारी कामकाजाचा भाग नव्हता, तर तो तंत्रज्ञान, आरोग्य आणि संस्कृतीचा एक आगळावेगळा मेळ ठरला. जिथे फाईल्सच्या जगात कल्पकता आणि तंत्रज्ञानाची जोड मिळाली, तिथे खऱ्या अर्थाने सुशासनाचा नवा अध्याय सुरू झाला.
प्रशासनात आपण नेहमीच धोरणे आणि प्रक्रियांवर भर देतो. मात्र, टेकवारी २.० ने दाखवून दिले की, प्रशासन म्हणजे शेवटी मानवी मूल्ये आणि बदलत्या जगाशी जुळवून घेण्याची इच्छाशक्ती आहे. महाराष्ट्राच्या समृद्ध वारी परंपरेतून प्रेरणा घेऊन हा ‘लर्निंग वीक’ एका आधुनिक ज्ञानाच्या यात्रेसारखा साजरा करण्यात आला.
AI पासून योगाभ्यासापर्यंत: एक सर्वांगीण दृष्टीकोन
टेकवारी २.० चे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचा सर्वसमावेशक आराखडा. हे केवळ आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स (AI) किंवा डिजिटल गवर्नन्सपुरते मर्यादित नव्हते. यामध्ये सायबर सुरक्षा, क्वांटम कॉम्प्युटिंग आणि इंडिया स्टॅक यांसारख्या तांत्रिक विषयांसोबतच मानसिक आरोग्य, तणाव व्यवस्थापन, पालकत्व आणि प्रशासनातील नैतिकता यावरही भर देण्यात आला. हेच प्रयत्न भविष्यातील जागतिक अर्थव्यवस्थेचे नेतृत्व महाराष्ट्रच करणार या संकल्पाला बळ देणारे ठरणार आहेत.
मंत्रालयातील त्रिमूर्ती प्रांगण यावेळी सांस्कृतिक ऊर्जेने ओसंडून वाहत होते. एका बाजूला अधिकारी डिजिटल पायाभूत सुविधांवर चर्चा करत होते, तर दुसरीकडे कर्मचारी मानसिक स्वास्थ्यासाठी योगासने आणि पोषक आहाराचे महत्त्व समजून घेत होते.
प्रशासन : एक सुसंवादित ऑर्केस्ट्रा
कार्यक्रमाच्या उद्घाटनप्रसंगी सादर झालेला ‘तालरंग’ हा उपक्रम प्रशासनाचे उत्तम रूपक ठरला. ज्याप्रमाणे प्रत्येक वाद्याचा ताल आणि प्रत्येक कलाकाराचा समन्वय संगीत अधिक गोड बनवतो, त्याचप्रमाणे विविध विभाग, अधिकारी आणि नागरिक यांच्यातील सुसंवाद सुशासनासाठी आवश्यक आहे. प्रशासकीय कामात सुसूत्रता आणण्यासाठीच सरकार सतत प्रयत्नशील असते, ज्याचे उदाहरण आपण परिवहन आयुक्त कार्यालयाचे स्थलांतर आणि अशा अनेक सोयीसुविधांच्या आधुनिकीकरणातून पाहतो.
महत्त्वाचे आकडे आणि डिजिटल सुधारणा
या उपक्रमाची व्याप्ती प्रचंड मोठी होती:
- सहभाग: मंत्रालयातील ६,००० हून अधिक कर्मचारी प्रत्यक्ष सहभागी झाले.
- लाइव्ह स्ट्रीमिंग: राज्यातील लाखो कर्मचारी जिल्हास्तरावरून या उपक्रमाशी जोडले गेले.
- लर्निंग अवर्स: ‘iGOT कर्मयोगी’ प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून ३५ लाख लर्निंग अवर्सची विक्रमी नोंद झाली.
- नवे उपक्रम: MAHA eHRMS (एकात्मिक HR प्लॅटफॉर्म), अनुकंपा नियुक्ती सुधारणा आणि ‘स्मॉल बाइट, बिग लीप’ सारखे डिजिटल शिक्षण उपक्रम सुरू करण्यात आले.
प्रशासनातील ‘माऊली’ आणि ‘बाप’ संकल्पना
टेकवारी २.० चा समारोप भावूक आणि अर्थपूर्ण विचारांनी झाला. प्रशासनात ‘बाप’ म्हणजे शिस्त, नियम आणि न्याय असतो, तर ‘माऊली’ म्हणजे सहानुभूती आणि संवेदनशीलता. जेव्हा एखादा प्रशासक या दोन्ही भूमिकांचा समतोल साधतो, तेव्हाच तो जनतेचा खऱ्या अर्थाने ‘कल्याणकारी पालक’ होतो. केवळ आदेश देऊन नाही, तर जनतेच्या कल्याणासाठी बांधिलकी जपून केलेले शासन अधिक प्रभावी ठरते.
सामान्य प्रशासन विभागाच्या अतिरिक्त मुख्य सचिव श्रीमती व्ही. राधा (IAS) यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम पार पडला. महाराष्ट्र भविष्यातील आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज आहे, हा संदेश टेकवारी २.० ने दिला आहे.
– श्रीमती आर. विमला (भा.प्र.से),
निवासी आयुक्त आणि सचिव, महाराष्ट्र शासन